Σε απευθείας αντιπαράθεση με την πολιτική πίεση των ΗΠΑ προς την Κούβα βρέθηκε η ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, η οποία την Πέμπτη 21 Μαΐου ζήτησε να τελειώσει ο «έλεγχος» και η «απομόνωση» του κουβανικού λαού. Η δήλωση έγινε στην Πόλη του Μεξικού, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης – Μεξικού, και αποτέλεσε μήνυμα ελπίδας προς έναν λαό που ζει υπό καθεστώς αποκλεισμού και οικονομικής κατάρρευσης. Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, προειδοποίησε ανοιχτά για αλλαγή καθεστώτος στην Αβάνα, ενισχύοντας τις ανησυχίες για περαιτέρω κλιμάκωση της κρίσης.
Τι είπε η Κάλας για την κρίση στην Κούβα
Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στην Πόλη του Μεξικού, η Κάγια Κάλας άφησε σαφές μήνυμα: «Έπειτα από δεκαετίες κακοδιαχείρισης και πολιτικής καταστολής, η οικονομική κρίση στην Κούβα φθάνει σε ένα πραγματικό σημείο καμπής. Ο κουβανικός λαός αξίζει ευκαιρίες και ελευθερία, όχι πια έλεγχο και απομόνωση». Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας επικαλέστηκε δεκαετίες αποτυχημένης διακυβέρνησης και συστηματικής πολιτικής καταστολής στο νησί, αποδίδοντας σε αυτές τη βαθιά οικονομική κρίση που πλήττει τους κατοίκους. Η τοποθέτησή της εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεων της ΕΕ με την κουβανική κυβέρνηση, οι οποίες χαρακτηρίζονται από προσπάθειες διαλόγου αλλά και από διαφωνίες για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικών ελευθεριών.
Η Κάλας βρισκόταν στο Μεξικό μαζί με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την υπογραφή επικαιροποιημένης εμπορικής συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Μεξικού. Τον Ιανουάριο του 2025, οι δύο πλευρές ολοκλήρωσαν τις διαπραγματεύσεις για την αναβάθμιση της συμφωνίας τους, η οποία προβλέπει την κατάργηση σχεδόν όλων των υφιστάμενων δασμών στις εισαγωγές από την Ένωση και τη διευκόλυνση των εμπορικών ροών από το Μεξικό. Η επίσκεψη αυτή, αν και αφορούσε πρωτίστως τις εμπορικές σχέσεις των δύο πλευρών, έδωσε το βήμα για τη δημόσια τοποθέτηση σχετικά με την Κούβα. Ο συνδυασμός εμπορικής ατζέντας και διπλωματικού μηνύματος αποτυπώνει τη στρατηγική επιλογή της ΕΕ να συνδυάζει οικονομικές συνεργασίες με διακηρύξεις υπέρ της δημοκρατίας και της ελευθερίας.
Ρούμπιο, κατηγορίες κατά Κάστρο και η σκληρή γραμμή της Ουάσιγκτον
Την ίδια μέρα με τις δηλώσεις της Κάλας, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, μίλησε από τη γενέτειρά του, το Μαϊάμι, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια αμφιβολίας για τις προθέσεις της Ουάσιγκτον. «Το οικονομικό τους σύστημα δεν λειτουργεί. Είναι ελαττωματικό και δεν μπορούμε να το φτιάξουμε με το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα», δήλωσε ο Ρούμπιο, διευκρινίζοντας ότι οι ΗΠΑ είναι «αποφασισμένες» να επιβάλουν αλλαγή στο κομμουνιστικό καθεστώς. Άφησε παράλληλα να εννοηθεί ότι εξετάζεται η επιλογή στρατιωτικής επέμβασης, λέγοντας ότι «ο διπλωματικός διάλογος δεν αποτελεί επιλογή» για την Κούβα. Χαρακτήρισε μάλιστα το νησί απειλή εθνικής ασφάλειας για τις ΗΠΑ, ανεβάζοντας κι άλλο τους τόνους της αντιπαράθεσης.
Μία ημέρα πριν από τις δηλώσεις του Ρούμπιο, οι ΗΠΑ απήγγειλαν κατηγορίες για δολοφονίες στον 94χρονο Ραούλ Κάστρο, πρώην πρόεδρο της Κούβας και αδερφό του ηγέτη της κουβανικής επανάστασης, Φιντέλ Κάστρο. Η κίνηση αυτή ακολούθησε σειρά κυρώσεων σε πρόσωπα και οργανισμούς του νησιού, αποτυπώνοντας τη συστηματική κλιμάκωση των αμερικανικών πιέσεων. Εκτός από το εμπάργκο που ισχύει από το 1962, οι ΗΠΑ επέβαλαν από τον Ιανουάριο πλήρη πετρελαϊκό αποκλεισμό στο νησί, με αποτέλεσμα να στερέψουν τα αποθέματα καυσίμων και να σημειώνονται ατέλειωτες διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος. Ο κουβανικός λαός αντιμετωπίζει έτσι ταυτόχρονα τις συνέπειες της εσωτερικής κακοδιαχείρισης και της εξωτερικής οικονομικής ασφυξίας.
Η ΕΕ επιδιώκει ισορροπία μεταξύ κριτικής και διαλόγου
Οι δηλώσεις της Κάλας φανερώνουν τη λεπτή ισορροπία που επιχειρεί να διατηρήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στην κουβανική κρίση. Από τη μία, η ΕΕ ασκεί κριτική στη διακυβέρνηση της Αβάνας και ζητά σεβασμό των πολιτικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Από την άλλη, διατηρεί ανοιχτά τα διπλωματικά κανάλια με την κουβανική ηγεσία, αρνούμενη να υιοθετήσει την αντιπαραθετική ρητορική της Ουάσιγκτον. Η προσέγγιση αυτή αντικατοπτρίζει τη διαφορετική στρατηγική γραμμή που ακολουθεί η Βρυξέλλες σε σχέση με τις ΗΠΑ όταν πρόκειται για χώρες με αυταρχικά καθεστώτα, προτιμώντας τον διάλογο από την απομόνωση. Ωστόσο, οι δηλώσεις της Κάλας για τον «έλεγχο» και την «απομόνωση» του κουβανικού λαού στέλνουν σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ δεν είναι διατεθειμένη να αγνοεί τις παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
