Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρέθηκε στο επίκεντρο πολιτικής αναταραχής στην Τεχεράνη, καθώς σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times υποχώρησε τελικά και στήριξε απρόθυμα τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η απόφαση ήρθε ύστερα από έντονες πιέσεις που δέχθηκε από τον πρόεδρο του Ιράν και τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της χώρας, οι οποίοι ανησυχούσαν σοβαρά για την κατάσταση της ιρανικής οικονομίας. Παράλληλα, ο ίδιος δεν αναμένεται να παρευρεθεί στην κηδεία, μια απουσία που έχει προκαλέσει ερωτηματικά στο πολιτικό κατεστημένο της χώρας.
Διαβάστε επίσης: Ο Ερντογάν κατά Νετανιάχου για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν
Οι πιέσεις πίσω από τη στροφή του Χαμενεΐ
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ των New York Times, η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ήρθε τη στιγμή που έπρεπε να εγκρίνει την προκαταρκτική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με τις ΗΠΑ. Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, τον προειδοποίησε ότι η οικονομία της χώρας βρισκόταν σε οριακό σημείο, ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των Αμερικανών παρέλυε την αγορά, και έφτασε στο σημείο να απειλήσει με παραίτηση αν η συμφωνία απορριπτόταν. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνάσερ Χεμάτι, ο οποίος έστειλε επιστολή στον Αγιατολάχ Χαμενεΐ προειδοποιώντας για οξεία δημοσιονομική κρίση. Στην επιστολή του ανέφερε ότι τα ζωτικής σημασίας τρόφιμα και τα ιατρικά εφόδια της χώρας θα εξαντλούνταν μέχρι τα τέλη Αυγούστου, εάν συνεχιζόταν ο ναυτικός αποκλεισμός, ενώ εξήγησε πως ήταν πρακτικά αδύνατο για το Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο ή να βρει εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές στην κλίμακα που απαιτούνταν.
Οι επικοινωνίες αυτές, όπως ανέφεραν τέσσερις αξιωματούχοι στους New York Times, αποδείχθηκαν καθοριστικές για την τελική στάση του Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Ο ίδιος δήλωσε αργότερα ότι αντιτάχθηκε στη συμφωνία από θέμα αρχής, ωστόσο εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να προχωρήσει, αφού έλαβε την υποστήριξη του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Το συμβούλιο ενέκρινε τη συμφωνία με 12 ψήφους υπέρ και μόλις 1 κατά, δίνοντας το πράσινο φως για τη συνέχιση της διπλωματικής οδού. Παράλληλα, σύμφωνα με το μέσο Al Arabiya, οι συνομιλίες ανάμεσα στις δύο χώρες αναμένεται να ξεκινήσουν εκ νέου στις 11 Ιουνίου, αμέσως μετά την ολοκλήρωση των πολυήμερων τελετών κηδείας του πρώην ανώτατου ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ.
Οι νέες συνομιλίες αναμένεται να επικεντρωθούν σε τρία βασικά ζητήματα: τις κυρώσεις κατά της Τεχεράνης, τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό και το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας. Οι δύο πλευρές είχαν ήδη πραγματοποιήσει την τελευταία έμμεση τεχνική επαφή τους στην Ντόχα, την οποία ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε πολύ καλή. Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, στη συνάντηση αυτή συμφωνήθηκε η μερική αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια, μια εξέλιξη που ωστόσο Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρεται να διέψευσαν.
Έντονη πολεμική στο εσωτερικό του Ιράν
Η απόφαση για συνέχιση των διαπραγματεύσεων έχει προκαλέσει έντονη πολεμική στο εσωτερικό του ιρανικού πολιτικού συστήματος. Τηλεοπτικά πρόσωπα, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι και πολιτικές προσωπικότητες ανταλλάσσουν κατηγορίες για αυταπάτες, προδοσία, ακόμα και για συνωμοσία με στόχο πραξικόπημα, ενώ διατυπώνονται και κατηγορίες περί ανυπακοής και χειραγώγησης του νέου ανώτατου ηγέτη. Στο στόχαστρο της κριτικής έχουν βρεθεί τρία ονόματα: ο Καλιμπάφ, ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών Αραγκτσί, οι οποίοι θεωρούνται από τους σκληροπυρηνικούς υπεύθυνοι για τη στροφή προς τη διπλωματία.
Η αντιπαράθεση αντανακλά ουσιαστικά τη σύγκρουση ανάμεσα σε όσους πιστεύουν ότι οι διαπραγματεύσεις εξασφαλίζουν τελικά νίκη στο πεδίο της μάχης και στη σκληροπυρηνική πτέρυγα που επιθυμεί τη συνέχιση της πολεμικής αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση ενός εξέχοντος στρατηγού της σκληρής γραμμής, ο οποίος ανέφερε πως φτύνει την εποχή κατά την οποία σκοτώνουν τον ηγέτη τους και ταυτόχρονα συζητούν για ειρήνη με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η παρατεταμένη απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από τη δημόσια σκηνή, συμπεριλαμβανομένης και της κηδείας του πατέρα του, ενισχύει τα ερωτήματα σχετικά με τη σταθερότητα της ηγεσίας του στη νέα αυτή φάση.
Τι ακολουθεί στο διπλωματικό μέτωπο
Με δεδομένο ότι το μνημόνιο κατανόησης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, που υπογράφηκε δύο εβδομάδες νωρίτερα, έθεσε προθεσμία 60 ημερών για την επίτευξη οριστικής συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα, οι επόμενες συνομιλίες στις 11 Ιουνίου θεωρούνται κρίσιμες. Οι δύο πλευρές καλούνται να βρουν κοινό έδαφος στα ζητήματα των κυρώσεων και των δεσμευμένων κεφαλαίων, με φόντο τις εσωτερικές πιέσεις που δέχεται η ιρανική ηγεσία τόσο από την οικονομική κρίση όσο και από τη σκληροπυρηνική πτέρυγα.
