Το ιστορικό Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου, το μεγαλύτερο ξύλινο κτήριο στην Ευρώπη και δεύτερο μεγαλύτερο στον κόσμο, θα μετατραπεί σε ξενοδοχείο. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος αποκάλυψε την απόφαση αυτή την Παρασκευή 22 Μαΐου 2026, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο Μουσείο της Πριγκήπου. Το εμβληματικό οικοδόμημα, που αντιμετωπίζει σοβαρές ζημιές και κινδυνεύει να καταρρεύσει, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τα απαραίτητα κεφάλαια για διαφορετική χρήση. Η αναστήλωσή του εκτιμάται ότι θα κοστίσει 65 εκατομμύρια ευρώ.
Η δύσκολη απόφαση για τη διάσωση του Ορφανοτροφείου
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος εξήγησε ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο εξαντλήθηκε στις προσπάθειές του να βρει πόρους για μια πιο φιλόδοξη χρήση του κτηρίου. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε τη λειτουργία δύο διεθνών κέντρων: ενός για τον διαθρησκειακό διάλογο και ενός για οικολογικές έρευνες. Ωστόσο, τα τεράστια κονδύλια που απαιτούνταν δεν εξασφαλίστηκαν ποτέ, αφήνοντας το κτήριο έκθετο στη φθορά. «Η εκκλησία, μη έχοντας άλλη λύση, αποφάσισε να το μετατρέψει σε ξενοδοχείο», δήλωσε ο Πατριάρχης, παραδεχόμενος ότι η απόφαση ήταν δύσκολη συναισθηματικά, αλλά επιβεβλημένη «προτού το κτήριο ισοπεδωθεί».
Το κτήριο αποτελείται από 206 δωμάτια κατανεμημένα σε πέντε ορόφους και καλύπτει συνολικά 20.000 τετραγωνικά μέτρα. Η Europa Nostra, η πανευρωπαϊκή ομοσπονδία για την πολιτιστική κληρονομιά, το είχε εντάξει στον κατάλογο των πιο απειλούμενων μνημείων της ηπείρου. Οι ζημιές που συσσωρεύτηκαν ανά τις δεκαετίες μετά το κλείσιμό του το 1964 έχουν αλλοιώσει σε βάθος τη δομή του. Το αναστηλωτικό έργο θα αναλάβει μια τουρκική εταιρεία σε συνεργασία με μια ελληνική εταιρεία, μια σύμπραξη που ο Πατριάρχης χαρακτήρισε βαθύτατα συμβολική.
Ιστορία ενός κτηρίου με ταραχώδες παρελθόν
Το Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου κατασκευάστηκε το 1898 από τον Γάλλο αρχιτέκτονα Αλεξάντρ Βαλορί, με αρχικό σκοπό να λειτουργήσει ως ξενοδοχείο και καζίνο για την εταιρεία που διαχειριζόταν το περίφημο Όριεντ Εξπρές. Ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίντ Β’ αρνήθηκε να παραχωρήσει την απαιτούμενη άδεια λειτουργίας, και το κτήριο αγοράστηκε από την Ελένη Ζαρίφη, σύζυγο πλούσιου Έλληνα τραπεζίτη που ζούσε στην Κωνσταντινούπολη. Η ίδια το δώρισε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, αλλάζοντας ριζικά τον χαρακτήρα του. Από το 1903 και για περισσότερα από εξήντα χρόνια, το κτήριο φιλοξένησε περίπου 5.800 ορφανά της ελληνικής μειονότητας.
Το 1964, στο απόγειο των ελληνοτουρκικών εντάσεων λόγω του Κυπριακού, το Ορφανοτροφείο αναγκάστηκε να κλείσει τις πόρτες του. Από τότε εγκαταλείφθηκε στη φθορά, ενώ διάφορες φυσικές καταστροφές επιδείνωσαν περαιτέρω την κατάστασή του. Το 1997 κατασχέθηκε από την τουρκική κυβέρνηση και επέστρεψε στο Πατριαρχείο μόλις το 2010, έπειτα από απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Παρά το αίσιο αυτό αποτέλεσμα, το κτήριο είχε πλέον μεταβληθεί σε ερείπιο, με τις φυσικές καταστροφές που σάρωσαν την περιοχή κατά τις δεκαετίες να έχουν αφήσει το στίγμα τους.
Σύμβολο συνεργασίας Ελλάδας και Τουρκίας
Η εκδήλωση για την ιστορία του Ορφανοτροφείου πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο της Πριγκήπου και διοργανώθηκε από το Ίδρυμα Νήσων (Adalar Vakfi), με τη συνδρομή ιστορικών, ερευνητών και εκπροσώπων του Πατριαρχείου. Στην εκδήλωση παρέστησαν ο Μητροπολίτης Γέρων Πριγκηποννήσων Δημήτριος, ο δήμαρχος των Πριγκηπονήσων Αλί Ερτζάν Ακπολάτ και ο Παντελεήμων Βίγκας, Άρχων Μ. Χαρτοφύλαξ της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, που εργάζεται πολλά χρόνια πάνω στην υπόθεση αυτή. Η παρουσία τόσο ελληνικών όσο και τουρκικών τοπικών αρχών υπογράμμισε τον κοινό τους στόχο για τη διάσωση του μνημείου. Στην εκδήλωση συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι εκκλησιαστικών, αυτοδιοικητικών και επιστημονικών φορέων, καθώς και κάτοικοι της Πριγκήπου και της Κωνσταντινούπολης.
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος απηύθυνε την ομιλία του τόσο στα ελληνικά όσο και στα τουρκικά, με ορατή συγκίνηση, μοιράζοντας προσωπικές αναμνήσεις από τότε που ως σπουδαστής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης επισκεπτόταν το Ορφανοτροφείο και έπαιζε με τα παιδιά που ζούσαν εκεί. Η επιλογή ελληνικής και τουρκικής εταιρείας για την αναστήλωση αποτελεί, κατά τον Πατριάρχη, «σύμβολο ενότητας, συνεργασίας και φιλίας μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας». Παράλληλα, η εκδήλωση φιλοξένησε έκθεση αφιερωμένη στη μακρά ιστορία του κτηρίου, με στόχο να αναδειχθεί η ιστορική και πολιτιστική σημασία του για ολόκληρη την περιοχή.
