Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με τις δύο πλευρές να φαίνεται να προσεγγίζουν μια συμφωνία που θα μπορούσε να βάλει τέλος στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις «σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωμένες», ενώ ανακοίνωσε ότι «οι τελευταίες πτυχές και λεπτομέρειες» βρίσκονται υπό συζήτηση και θα ανακοινωθούν σύντομα. Παρά τον αισιόδοξο τόνο από την Ουάσινγκτον, οι διαπραγματεύσεις παραμένουν εύθραυστες, με σημαντικές διαφωνίες να εξακολουθούν να υφίστανται μεταξύ των δύο πλευρών.
Τι περιλαμβάνει η πιθανή συμφωνία
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, η συμφωνία που διαπραγματεύονται οι δύο πλευρές θα περιλαμβάνει κατάπαυση του πυρός διάρκειας 60 ημερών, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και δέσμευση για μη απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν. Ο Τραμπ δήλωσε ρητά ότι τα Στενά του Ορμούζ πρόκειται να επαναλειτουργήσουν, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες, περιφερειακοί ηγέτες τον παρότρυναν να αποδεχθεί μια συμφωνία-πλαίσιο, αφού εξέτασε την τελευταία πρόταση της Τεχεράνης. Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι πραγματοποίησε ξεχωριστή επικοινωνία με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, η οποία «πήγε πολύ καλά».
Δύο είναι τα μεγαλύτερα αγκάθια στις διαπραγματεύσεις. Το πρώτο αφορά τα Στενά του Ορμούζ: το Ιράν υποστηρίζει ότι τα στενά βρίσκονται εντός των χωρικών του υδάτων και των υδάτων του Ομάν, και έχει προτείνει την επιβολή τελών για τη διέλευση πλοίων. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν πλήρη ελευθερία ναυσιπλοΐας χωρίς περιορισμούς. Το δεύτερο και ίσως κρισιμότερο ζήτημα είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, και ειδικότερα το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου που διατηρεί η χώρα.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ζητούν πλήρη διακοπή του εμπλουτισμού, εκφράζοντας ανησυχίες ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να επιδιώκει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου. Το Ιράν από την πλευρά του επιμένει ότι το πυρηνικό πρόγραμμά του προορίζεται αποκλειστικά για μη στρατιωτική χρήση. Μια ιρανική πηγή επισήμανε στο πρακτορείο Tasnim ότι οι διαφωνίες εστιάζονται σε μία ή δύο ρήτρες του μνημονίου, τονίζοντας ωστόσο ότι «εάν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να εγείρουν εμπόδια, δεν θα υπάρξει καμία πιθανότητα για την επίτευξη τελικού μνημονίου συμφωνίας».
Αντιφάσεις και αντιδράσεις των δύο πλευρών
Η αντίφαση μεταξύ των δηλώσεων των δύο πλευρών αποκαλύπτει το βαθμό δυσκολίας που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τις διαπραγματεύσεις. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εμφανίστηκε αισιόδοξος, κάνοντας λόγο για «σημαντική πρόοδο» και δηλώνοντας: «Πιστεύω πως τις επόμενες ώρες θα έχουμε μια καλή είδηση». Ταυτόχρονα, ο Ρούμπιο επανέλαβε ότι πάγιος στόχος των ΗΠΑ παραμένει το «να μην αποκτήσει ποτέ το Ιράν πυρηνικό όπλο», προσθέτοντας ότι το να γίνουν ανεκτές οι ιρανικές απειλές κατά πλοίων στα Στενά του Ορμούζ θα αποτελούσε «ένα επικίνδυνο προηγούμενο».
Από την πλευρά του Ιράν, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι υπήρξε «μείωση των διαφωνιών», αλλά διευκρίνισε ότι «υπάρχουν ακόμη ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν». Ωστόσο, τα μέσα ενημέρωσης που πρόσκεινται στο ιρανικό κράτος μεταδίδουν εντελώς διαφορετικό μήνυμα: το Ιράν δεν έχει συναινέσει σε κανένα νέο μέτρο σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ η θαλάσσια εμπορική οδός «δεν πρόκειται να επιστρέψει στο προπολεμικό της καθεστώς». Το ημιεπίσημο πρακτορείο Fars μετέδωσε μάλιστα ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν υπό τη διαχείριση του Ιράν, χαρακτηρίζοντας τον ισχυρισμό του Τραμπ περί επιστροφής τους στην προηγούμενη κατάσταση ως ψευδή.
Ο Τρίτα Πάρσι, συγγραφέας και συνιδρυτής του Ινστιτούτου Κουίνσι, σχολίασε στο Al Jazeera ότι «η αληθινή απάντηση στο ποιος έκαμψε πρώτος τις απαιτήσεις του δεν θα φανεί παρά μόνο όταν ολοκληρωθούν οι επόμενες 30 ημέρες και υπάρξει μια τελική συμφωνία για το πυρηνικό ζήτημα». Η παρατήρηση αυτή αποτυπώνει με ακρίβεια την αβεβαιότητα που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει μια από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές διαδικασίες των τελευταίων ετών στη Μέση Ανατολή.
Τι ακολουθεί στις διαπραγματεύσεις
Η τελική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εξαρτάται από την ικανότητα των δύο πλευρών να γεφυρώσουν τις διαφορές τους στα δύο κρίσιμα ζητήματα: το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα. Η ιρανική πλευρά έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει εάν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να «εγείρουν εμπόδια», ενώ η αμερικανική πλευρά εμμένει στον στόχο της αποπυρηνικοποίησης και στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα. Οι επόμενες ώρες και ημέρες αναμένεται να κρίνουν αν οι διαπραγματευτές θα καταφέρουν να υπερβούν τα εναπομείναντα «αγκάθια» και να οδηγήσουν στη σύναψη της συμφωνίας που περιμένει η διεθνής κοινότητα.
