Ο πόλεμος στο Ιράν αναδεικνύει μια βαθύτερη γεωπολιτική πραγματικότητα: η Ευρώπη είναι σαφώς πιο εκτεθειμένη από τις ΗΠΑ στην ενεργειακή κρίση που έχει προκληθεί, γεγονός που ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να εκμεταλλεύεται με συστηματικό τρόπο για να επιβάλλει τους δικούς του όρους στη διεθνή σκηνή.
Τι έγινε: Η αμερικανική στρατηγική στα Στενά του Ορμούζ
Η μεγάλη καθυστέρηση του αμερικανικού ναυτικού να προστατεύσει τα Στενά του Ορμούζ δεν εκλαμβάνεται από σημαντικούς παρατηρητές ως παράλειψη, αλλά ως σκόπιμη τακτική πίεσης προς τον υπόλοιπο κόσμο. Ο Τραμπ, μέσα σε μόλις τρεις ημέρες από την κήρυξη του πολέμου, διέταξε το Διεθνές Ίδρυμα Αναπτυξιακής Χρηματοδότησης (DFC) να δημιουργήσει ένα υπόστρωμα 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων ναυτικής ασφάλισης. Ο στόχος ήταν να διευκολυνθούν το υπουργείο Οικονομικών και οι μεγάλες αμερικανικές ασφαλιστικές εταιρείες να καλύψουν τα εμπορικά πλοία που θα περνούσαν από τα Στενά. Ωστόσο, η σχετική ανακοίνωση διευκρίνιζε πως η διευκόλυνση αυτή θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί μόνο κατόπιν συνεννόησης με την αμερικανική κεντρική στρατιωτική διοίκηση.
Το «πράσινο φως» από το αμερικανικό ναυτικό δεν έχει ακόμη δοθεί, και πιθανόν να μην δοθεί ποτέ. Η κάλυψη, όμως, υπάρχει και παραμένει έτοιμη να ενεργοποιηθεί ανά πάσα στιγμή. Αυτό το σχήμα θυμίζει έντονα τη λογική που εφάρμοσαν οι Lloyd’s του Λονδίνου τον 19ο αιώνα, όταν η ναυτιλιακή ασφάλιση έγινε το εργαλείο επέκτασης και εμπέδωσης της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Η σύγκριση δεν είναι τυχαία: η αυξανόμενη αμερικανική επιρροή του 21ου αιώνα φαίνεται να στηρίζεται ολοένα περισσότερο σε παρόμοια ασφαλιστική και οικονομική αρχιτεκτονική.
Η γεωστρατηγική αυτή κίνηση συνάδει με τη διαχρονική προσπάθεια των ΗΠΑ να κυριαρχήσουν στις θάλασσες του κόσμου, αναλαμβάνοντας τον ρόλο που κάποτε κατείχε η Βρετανία. Ο Τραμπ φαίνεται να κατανοεί καλύτερα από τους προκατόχους του ότι κάθε κρίση ανοίγει παράθυρο ευκαιριών για αναδιάταξη ισορροπιών δύναμης.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Η Ευρώπη στο στόχαστρο
Η ενεργειακή κρίση που γεννά ο πόλεμος πλήττει πολύ σκληρότερα την Ευρώπη από ό,τι τις ΗΠΑ. Αυτή η ασυμμετρία εκθέτει ανοιχτά την ευαλωτότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών και προσφέρει στην Ουάσινγκτον ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα στις διαπραγματεύσεις. Ο Τραμπ επιχειρεί να το αξιοποιήσει για να πιέσει τους Ευρωπαίους ηγέτες να αποδεχθούν μια λύση για τον πόλεμο στην Ουκρανία με όρους ευνοϊκότερους για τον Βλαντίμιρ Πούτιν παρά για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι μεταξύ δύο πυρών: της ενεργειακής πίεσης από ανατολάς και της αμερικανικής διπλωματικής πίεσης από δυσμάς.
Η ανάλυση αυτή προέρχεται από το βιβλίο του Ανδρέα Ανδριανόπουλου με τίτλο «Πόλεμος στο Ιράν: Οι Τραγικές Αστοχίες της Ευρώπης», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Επίκεντρο το 2026. Ο συγγραφέας επιχειρηματολογεί ότι η Ευρώπη έχει αποτύχει να προβλέψει και να αντιμετωπίσει επαρκώς τις γεωπολιτικές συνέπειες της σύγκρουσης. Παράλληλα, θεωρεί ότι η αμερικανική στρατηγική δεν αφήνει πολλά περιθώρια για αυτόνομη ευρωπαϊκή δράση.
Η σύγκριση με το μοντέλο των Lloyd’s είναι εύγλωττη: όπως η ναυτιλιακή ασφάλιση έγινε κάποτε η «ραχοκοκαλιά» της βρετανικής υπεροχής, έτσι και σήμερα η αμερικανική ασφαλιστική αρχιτεκτονική μπορεί να αποτελέσει το νέο εργαλείο κυριαρχίας του 21ου αιώνα. Η Ευρώπη καλείται να αντιδράσει με μεγαλύτερη στρατηγική συνοχή, αν θέλει να μην βρεθεί στο περιθώριο των διεθνών εξελίξεων.
Τι ακολουθεί: Το σχέδιο Τραμπ για τη ναυτική ασφάλιση
Το σύστημα ναυτικής ασφάλισης 20 δισεκατομμυρίων που δημιούργησε το DFC παραμένει σε αναμονή. Εφόσον το αμερικανικό ναυτικό δώσει την έγκρισή του, θα μπορεί να ενεργοποιηθεί άμεσα, μετατρέποντας τα Στενά του Ορμούζ σε ένα νέο πεδίο αμερικανικής γεωοικονομικής επιρροής. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με προσοχή κάθε κίνηση της Ουάσινγκτον, γνωρίζοντας ότι η απόφαση για το «πράσινο φως» μπορεί να αλλάξει άρδην τους συσχετισμούς στην περιοχή.
