Κινητοποίηση στο αμερικανικό Κογκρέσο για να αποτραπεί η πώληση F-35 στην Τουρκία οργανώνει η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα, Ντίνα Τίτους. Η κίνηση αυτή έρχεται ως άμεση απάντηση στις δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αμυντικής συμφωνίας με την Άγκυρα ενόψει της επικείμενης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. Η επιστολή, που βρίσκεται σε φάση συλλογής υπογραφών, αποτελεί ανοιχτή προειδοποίηση στην εκτελεστική εξουσία ότι το Κογκρέσο δεν θα ανεχθεί παράκαμψη της ισχύουσας νομοθεσίας. Κεντρικό επιχείρημα είναι ότι η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, γεγονός που απαγορεύει νομικά οποιαδήποτε μεταφορά F-35 στην Τουρκία.
Ο Τραμπ άνοιξε την πόρτα, το Κογκρέσο την κλείνει
Η αφορμή για τη νέα κινητοποίηση δόθηκε από δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Ερωτηθείς αν προτίθεται να μεταβεί στην Τουρκία με μια «μεγάλη τσάντα δώρων» — φράση που παρέπεμπε στο αίτημα της Άγκυρας για κινητήρες της General Electric και μαχητικά F-35 — ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε καταφατικά. Οι δηλώσεις αυτές έγιναν ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, που θα πραγματοποιηθεί στις 7 και 8 Ιουλίου. Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επίσημη διαδικασία επανεξέτασης, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «ο Πιτ Χέγκσεθ και ολόκληρη η ομάδα εξετάζουν το ζήτημα αυτή τη στιγμή».
Η επιστολή της Ντίνα Τίτους απευθύνεται στον ηγέτη της Ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας, Στιβ Σκαλίζ, και στον ηγέτη της Δημοκρατικής μειοψηφίας, Χακίμ Τζέφρις. Στο κείμενο ζητείται από τη Βουλή των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να ασκήσει τις εξουσίες που της παρέχει ο νόμος, ώστε να αποτραπεί οποιαδήποτε απόφαση επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Το νομικό εργαλείο στο οποίο στηρίζονται οι βουλευτές είναι ο Νόμος περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, ο οποίος παρέχει στο Κογκρέσο τη δυνατότητα να μπλοκάρει μια εξοπλιστική συναλλαγή μέσω κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας (joint resolution of disapproval). Αυτό το νομοθετικό εργαλείο ενεργοποιείται αμέσως μετά την επίσημη κοινοποίηση της προτεινόμενης πώλησης από την εκτελεστική εξουσία.
Το ιστορικό της διαμάχης ανάγεται στο 2019, όταν η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 μετά την απόφασή της να αγοράσει το ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικό σύστημα S-400. Η Ουάσιγκτον είχε κρίνει ότι η παρουσία του συγκεκριμένου συστήματος σε χώρα μέλος του ΝΑΤΟ δημιουργούσε σοβαρό κίνδυνο διαρροής ευαίσθητων πληροφοριών για τις δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού. Τον Δεκέμβριο του 2020, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας βάσει του άρθρου 231 του νόμου CAATSA. Οι κυρώσεις παραμένουν σε πλήρη ισχύ χωρίς να έχουν ανακληθεί, ενώ δεν υπάρχει καμία δημόσια ένδειξη ότι η Άγκυρα έχει απομακρύνει ή θέσει εκτός λειτουργίας τους S-400.
Νομικά επιχειρήματα και αντιδράσεις κοινότητας
Οι βουλευτές που συνυπογράφουν την επιστολή υπενθυμίζουν ότι ο αμυντικός προϋπολογισμός των ΗΠΑ για το 2020 απαγορεύει ρητά τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία, εκτός αν η Άγκυρα πάψει να κατέχει τους S-400 και δώσει σαφείς γραπτές διαβεβαιώσεις ότι δεν θα τους αποκτήσει ξανά. Το κείμενο τονίζει ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν μπορεί νομικά να παρακάμψει τις ισχύουσες απαγορεύσεις, καθώς καμία από τις προϋποθέσεις άρσης των κυρώσεων δεν έχει εκπληρωθεί. Παράλληλα, οι συντάκτες της επιστολής προειδοποιούν ότι μια ενδεχόμενη αλλαγή πολιτικής θα έστελνε λανθασμένο μήνυμα προς τους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο νόμος CAATSA εξακολουθεί να δεσμεύει την εκτελεστική εξουσία ανεξάρτητα από τις διπλωματικές προθέσεις της κυβέρνησης.
Ωστόσο, στη μάχη κατά της πώλησης F-35 στην Τουρκία μπήκε και το Hellenic American Leadership Council (HALC), το οποίο ενεργοποίησε διαδικτυακή εκστρατεία πίεσης. Η οργάνωση καλεί τους πολίτες να επικοινωνήσουν άμεσα με τους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους στο Κογκρέσο και να ζητήσουν την υποστήριξη του κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας που προωθεί η Ντίνα Τίτους. Το HALC χαρακτηρίζει την πώληση των κινητήρων F110 ως «ένα μεγάλο δώρο προς τον πρόεδρο Ερντογάν», εκτιμώντας ότι θα ενισχύσουν το τουρκικό αεροπορικό πρόγραμμα KAAN, παρά το γεγονός ότι η Άγκυρα διατηρεί τους S-400. Η οργάνωση υπογραμμίζει ότι το Κογκρέσο διατηρεί την εξουσία να μπλοκάρει τη συμφωνία και καλεί τους πολίτες να κινητοποιηθούν πριν από οποιαδήποτε ψηφοφορία.
Τι ακολουθεί ενόψει της Συνόδου στην Άγκυρα
Το επόμενο κρίσιμο ραντεβού για το ζήτημα F-35 Τουρκία τοποθετείται στις 7 και 8 Ιουλίου, όταν θα γίνει η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Η Τουρκία εκμεταλλεύεται τη συγκυρία για να ασκήσει πίεση σε εξοπλιστικές συμφωνίες, με επίκεντρο τους κινητήρες της General Electric και τα μαχητικά F-35. Οι βουλευτές που υπογράφουν την επιστολή επιδιώκουν να στείλουν σαφές μήνυμα πριν από τη Σύνοδο, ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα αντιμετωπίσει ισχυρά νομικά εμπόδια στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό, καθώς ο αντιπρόεδρος Βανς δεν απέκλεισε τη νομική αναθεώρηση της κατάστασης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αμερικανικής κίνησης πριν ή κατά τη διάρκεια της Συνόδου.
