Δέκα χρόνια μετά, οι δραματικές εκείνες εβδομάδες του καλοκαιριού του 2015 αναβιώνουν μέσα από τις μαρτυρίες των ίδιων των πρωταγωνιστών. Το τελευταίο επεισόδιο της σειράς ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» του ΣΚΑΪ ανασύρει από τα παρασκήνια μια από τις πιο κρίσιμες και αγωνιώδεις περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, αποκαλύπτοντας λεπτομέρειες που παρέμεναν ως τώρα στο σκοτάδι. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει έναν κόσμο που κρεμόταν κυριολεκτικά από μια κλωστή, με το μέλλον της Ελλάδας στην ευρωζώνη να κρίνεται μέσα σε ελάχιστες ώρες. Οι αποκαλύψεις που έρχονται στο φως είναι ικανές να αλλάξουν την εικόνα που είχαμε σχηματίσει για εκείνες τις μέρες.
Το δημοψήφισμα και η αβεβαιότητα που σκίασε τη χώρα
Όταν ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε την προκήρυξη δημοψηφίσματος, η Ευρώπη αντέδρασε με οργή και έκπληξη. Οι σύμμαχοι και οι εταίροι της χώρας βρέθηκαν μπροστά σε ένα γεγονός χωρίς προηγούμενο, που ανέτρεπε κάθε διαπραγματευτική λογική. Στους δρόμους, η κοινωνία ήταν βαθιά διχασμένη: ουρές μπροστά στα ΑΤΜ από τη μία, και μαζικές συγκεντρώσεις υπέρ του «ναι» και του «όχι» από την άλλη, συνέθεταν ένα σκηνικό ακραίας αβεβαιότητας. Ο κόσμος φοβόταν, αγνοούσε τι θα έφερνε η επόμενη μέρα, κι εκείνη η αίσθηση κινδύνου ήταν απολύτως δικαιολογημένη. Στις 30 Ιουνίου, η Ελλάδα αδυνατούσε να καταβάλει τη δόση των 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ προς το ΔΝΤ, εντείνοντας τους φόβους για μια ανεξέλεγκτη πορεία εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου.
Παρά τις ασφυκτικές πιέσεις, ο Τσίπρας επέμενε δημόσια ότι κανένας στην Ευρώπη δεν επιθυμούσε πραγματικά την απομάκρυνση της Ελλάδας από το κοινό νόμισμα. Η πεποίθηση αυτή αποδείχθηκε ότι είχε και ένα διπλωματικό έρεισμα: σύμφωνα με συνεργάτες του τότε προέδρου των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα, ο Αμερικανός ηγέτης παρενέβη προσωπικά στην Άνγκελα Μέρκελ, επισημαίνοντας τις ιστορικές συνέπειες που θα είχε ένα ενδεχόμενο Grexit για ολόκληρο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Η παρέμβαση αυτή, κρυμμένη πίσω από τις κλειστές πόρτες της διπλωματίας, αποτελεί ένα από τα πλέον αποκαλυπτικά στοιχεία του ντοκιμαντέρ. Ωστόσο, μόνη η αμερικανική πίεση δεν ήταν αρκετή για να εξασφαλίσει αποτέλεσμα.
Παρασκήνια Βρυξελλών: Δεκαπέντε χώρες υπέρ του Grexit
Ίσως η πιο σοκαριστική αποκάλυψη του ντοκιμαντέρ προέρχεται από τον πρώην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος παραδέχεται ότι λίγο πριν από την τελική μαραθώνια σύνοδο κορυφής, 15 ευρωπαϊκές χώρες τάσσονταν υπέρ της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ. Ο αριθμός αυτός καταδεικνύει με τον πλέον εύγλωττο τρόπο πόσο κοντά βρέθηκε η χώρα σε ένα σημείο ανεπίστροφης ιστορικής ρήξης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν απέκτησαν χαρακτήρα εκτάκτου ανάγκης, με ό,τι αυτό σημαίνει για το κλίμα, τις πιέσεις και τα λάθη που μπορούν να συμβούν όταν ο χρόνος πιέζει και τα διακυβεύματα είναι τεράστια.
Ο τότε πρωθυπουργός της Ιταλίας Ματέο Ρέντσι περιγράφει με εκπληκτική ειλικρίνεια τη δική του εμπειρία εκείνων των ωρών. «Πίστεψα πως χάσαμε την Ελλάδα. Είπα στους δικούς μου ότι αυτό είναι μια τραγωδία», αναφέρει ο Ρέντσι, αποκαλύπτοντας ότι σε κάποια στιγμή θεώρησε το Grexit δεδομένο. Παράλληλα, δεν διστάζει να αποκαλύψει ότι αντιπαρατέθηκε σφοδρά με τη Μέρκελ, ρωτώντας την αν «είναι τελείως ανόητη» που συνεχίζει πεισματικά αυτή την πορεία. Πρόκειται για μια φράση που αποτυπώνει με ακρίβεια το φορτισμένο κλίμα που επικρατούσε στις αίθουσες των Βρυξελλών εκείνες τις κρίσιμες νύχτες. Ο Φρανσουά Ολάντ, σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, επιχείρησε προσωπικά να γεφυρώσει τα χάσματα, με τη χαρακτηριστική φράση «δεν υπάρχει άλλη φορά» να στοιχειώνει τις συνεδριάσεις.
Ο ρόλος Παυλόπουλου και η «ρωσική» διέξοδος που δεν ήλθε
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι αποκαλύψεις του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, ο οποίος περιγράφει με λεπτομέρεια τις παρασκηνιακές κινήσεις που ακολούθησαν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Ο Παυλόπουλος ανέφερε ότι ζήτησε επίμονα από τον Τσίπρα να καταστήσει σαφές σε όλους, εντός και εκτός Ελλάδας, ότι το «όχι» της 5ης Ιουλίου δεν ισοδυναμούσε με επιθυμία αποχώρησης από την ευρωζώνη, αλλά με ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης της χώρας. Η σύγκληση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, σύμφωνα με τον ίδιο, υπήρξε αποφασιστική για τη διαμόρφωση μιας ενιαίας εθνικής γραμμής εκείνες τις ώρες αγωνίας. Χωρίς αυτή την κίνηση, η εσωτερική πολιτική σύγχυση θα μπορούσε να αποδειχθεί μοιραία.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι αποκαλύψεις του Σταύρου Θεοδωράκη, ο οποίος έφερε στο φως όσα του μετέφερε ο ίδιος ο Τσίπρας για την επικοινωνία του με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Η Μόσχα, σύμφωνα με αυτές τις πληροφορίες, δεν ήταν σε θέση να προσφέρει ουσιαστική οικονομική βοήθεια στην Ελλάδα — μόνο πολιτική στήριξη. Το γεγονός αυτό αφαιρούσε ουσιαστικά από το τραπέζι οποιαδήποτε εναλλακτική γεωπολιτική «διέξοδο», αφήνοντας τη χώρα μπροστά σε ένα δίλημμο χωρίς εύκολες λύσεις. Η Ελλάδα ήταν πραγματικά μόνη, στη μέση μιας καταιγίδας που είχε κινητοποιήσει κυβερνήσεις, κεντρικές τράπεζες και διεθνείς οργανισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο. Το ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» αποδεικνύει ότι η ιστορία εκείνου του καλοκαιριού δεν έχει ακόμα γραφτεί πλήρως.
