Μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης ανοίγει για την Ελλάδα, με το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) να προχωρά στην ανάπτυξη ενός πρωτοποριακού ψηφιακού συστήματος εντοπισμού παράνομων κατασκευών σε ολόκληρη τη χώρα. Ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, αποκάλυψε τις λεπτομέρειες του φιλόδοξου εγχειρήματος μέσα από συνέντευξή του στην εφημερίδα «Κυκλαδική», περιγράφοντας ένα σύστημα που συνδυάζει Τεχνητή Νοημοσύνη, δορυφορικές εικόνες και drones για τον άμεσο εντοπισμό αυθαιρέτων. Πρόκειται για μια τεχνολογική τομή που υπόσχεται να αλλάξει ριζικά το τοπίο στον έλεγχο της δόμησης, ιδιαίτερα σε περιοχές που δέχονται έντονες αναπτυξιακές πιέσεις, όπως οι Κυκλάδες. Η αυθαίρετη δόμηση, που επί δεκαετίες αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες πληγές του ελληνικού αστικού και φυσικού περιβάλλοντος, φαίνεται πλέον να μπαίνει στο στόχαστρο της σύγχρονης τεχνολογίας.
Πώς θα λειτουργεί το νέο ψηφιακό σύστημα
Σύμφωνα με τον Γιώργο Στασινό, το σύστημα που αναπτύσσει το ΤΕΕ θα λειτουργεί με αυτοματοποιημένη σύγκριση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Συγκεκριμένα, θα αντιπαραβάλλει τα στοιχεία των πολεοδομικών αρχείων και του συστήματος e-Άδειες με την πραγματική εικόνα κάθε γωνιάς της χώρας, εντοπίζοντας άμεσα νέες κατασκευές ή επεκτάσεις που δεν έχουν δηλωθεί στις αρμόδιες αρχές. Ο ίδιος ο πρόεδρος του ΤΕΕ χρησιμοποίησε εναργείς εκφράσεις για να περιγράψει το αποτέλεσμα: «Σε λίγους μήνες από σήμερα τα αυθαίρετα θα τα πιάνουμε σχεδόν ζωντανά και κανείς δεν θα μπορεί να παρανομήσει». Κάθε φορά που το σύστημα εντοπίζει πιθανή αυθαιρεσία, θα ενεργοποιείται αυτόματα διαδικασία ελέγχου από Ελεγκτή Δόμησης, αποτρέποντας έτσι παρεμβάσεις και καθυστερήσεις που στο παρελθόν άφηναν ατιμώρητες πολλές παραβάσεις. Παράλληλα, η χρήση drones και δορυφορικών εικόνων εξασφαλίζει κάλυψη ακόμα και σε απομακρυσμένες ή δυσπρόσιτες περιοχές, όπου ο ανθρώπινος έλεγχος ήταν ανέκαθεν ιδιαίτερα δύσκολος.
Ωστόσο, ο Στασινός δεν παρέλειψε να αναφερθεί στα δομικά προβλήματα που επιβραδύνουν σήμερα την αντιμετώπιση της παράνομης δόμησης. Αποδίδει τις συχνές καθυστερήσεις στην εξέταση καταγγελιών κυρίως στις σοβαρές ελλείψεις προσωπικού των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ), υπογραμμίζοντας ότι το υφιστάμενο μοντέλο λειτουργίας των υπηρεσιών αυτών έχει φτάσει στα όριά του και χρειάζεται ριζική αναδιοργάνωση. Σε αυτό το πλαίσιο, επαναλαμβάνει την πρότασή του για τη δημιουργία μιας ενιαίας, καθετοποιημένης δομής ελέγχου υπό την εποπτεία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ώστε να διασφαλίζεται η ομοιόμορφη εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας από τη Θράκη ως τα Δωδεκάνησα. Η κεντρική συντονισμένη δράση, υποστηριζόμενη από ψηφιακά εργαλεία, φαίνεται να αποτελεί το κλειδί για την ουσιαστική αλλαγή.
Ελεγκτές Δόμησης και πολεοδομικός σχεδιασμός
Αναφερόμενος στο θεσμό των Ελεγκτών Δόμησης, ο πρόεδρος του ΤΕΕ δεν κρύβει την ικανοποίησή του, χαρακτηρίζοντάς τον ως μια από τις πιο επιτυχημένες μεταρρυθμίσεις στον τομέα της δόμησης τα τελευταία χρόνια. Ο Στασινός επισημαίνει ότι οι έλεγχοι διεξάγονται πλέον με αξιοσημείωτη ταχύτητα και διαφάνεια, χάρη στην ηλεκτρονική κλήρωση πιστοποιημένων μηχανικών που αποκλείει τυχόν παρεμβάσεις και εξαλείφει τη διακριτική ευχέρεια. Σύμφωνα με τον ίδιο, η διαδικασία αυτή έχει ήδη συμβάλει σημαντικά στη μείωση της παραβατικότητας κατά την ανέγερση νέων οικοδομών, δημιουργώντας ένα κλίμα νομιμότητας που σταδιακά εδραιώνεται. Η επέκταση της ίδιας λογικής στον εντοπισμό υφιστάμενων αυθαιρέτων, μέσω του νέου ψηφιακού συστήματος, αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω αυτή την τάση.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Στασινός τονίζει ότι η μόνιμη και οριστική αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης συνδέεται αναπόσπαστα με την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού σε εθνικό επίπεδο. Αναφέρεται συγκεκριμένα στην πρόοδο των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, καθώς και στην καταγραφή του οδικού δικτύου που υπήρχε πριν από το 1977 — ένα έργο με ιδιαίτερη σημασία για την αποσαφήνιση των ορίων εκτός σχεδίου δόμησης. Αυτά τα έργα, υποστηρίζει, θα ενισχύσουν την ασφάλεια δικαίου για ιδιοκτήτες και επενδυτές, ενώ παράλληλα θα περιορίσουν δραστικά τις αμφισβητήσεις και τις νομικές διαμάχες γύρω από τη δόμηση εκτός εγκεκριμένων σχεδίων πόλης. Η ψηφιοποίηση, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΤΕΕ, δεν είναι απλώς τεχνολογική αναβάθμιση — είναι, όπως ο ίδιος τη χαρακτηρίζει, «ο μεγαλύτερος σύμμαχος της ισονομίας», η οποία για πολλές δεκαετίες έλειπε από τον τομέα αυτό.
