Ο λαγοκέφαλος έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους πλέον ανησυχητικούς επισκέπτες των ελληνικών θαλασσών. Η κλιματική αλλαγή και η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων έχουν διευκολύνει την εξάπλωσή του σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, με το είδος να έχει εισέλθει αρχικά μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Πλέον καταγράφεται όλο και πιο συχνά στα ελληνικά νερά, προκαλώντας πονοκέφαλο σε επιστήμονες, αλιείς και αρχές που προσπαθούν να περιορίσουν την παρουσία του.
Οι επιπτώσεις της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου είναι πολλαπλές και αγγίζουν διαφορετικές πτυχές της θαλάσσιας ζωής. Καταστρέφει συστηματικά τα αλιευτικά εργαλεία, δημιουργώντας οικονομική επιβάρυνση στους επαγγελματίες αλιείς. Παράλληλα, ανταγωνίζεται τα αυτόχθονα είδη για τροφή και χώρο, διαταράσσοντας την ισορροπία των τοπικών οικοσυστημάτων. Το πιο επικίνδυνο στοιχείο, ωστόσο, αφορά την ίδια του τη σύσταση: το είδος περιέχει τετραοδοτοξίνη, μια ουσία που καθιστά την κατανάλωσή του ιδιαίτερα επικίνδυνη, ακόμη και θανατηφόρα, για τον άνθρωπο.
Η θαλάσσια χελώνα ως φυσικός σύμμαχος
Μέσα σε αυτό το ανησυχητικό σκηνικό, η επιστημονική κοινότητα στρέφει πλέον το βλέμμα της σε έναν απρόσμενο φυσικό εχθρό του λαγοκέφαλου: την καρέτα καρέτα. Η θαλάσσια αυτή χελώνα φαίνεται να αποτελεί ένα από τα ελάχιστα είδη που μπορούν να καταναλώσουν λαγοκέφαλο χωρίς να επηρεαστούν από την τοξίνη του. «Γνωρίζουμε ότι οι χελώνες έχουν ανοσία στην τετραοδοτοξίνη και μπορούν να τραφούν με τον λαγοκέφαλο. Έχουν πανίσχυρα σαγόνια και αυτό το ξέρουμε από τη διατροφή τους, η οποία περιλαμβάνει καβούρια, δίθυρα μαλάκια και άλλους οργανισμούς με σκληρό κέλυφος», εξηγεί ο Δρ. Νίκος Σημαντήρης από το MEDASSET, τον Μεσογειακό Σύνδεσμο για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η υπόθεση δεν στηρίζεται μόνο σε θεωρητική εκτίμηση. Σε ξεβρασμένες θαλάσσιες χελώνες έχουν εντοπιστεί υπολείμματα λαγοκέφαλου στο στομάχι τους, στοιχείο που ενισχύει τη θέση πως το είδος έχει πλέον ενταχθεί στη διατροφή της καρέτα καρέτα. Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Δρ. Σημαντήρης, ανάλογα περιστατικά έχουν καταγραφεί και σε άλλες χώρες της περιοχής, όπως στην Τουρκία το 2019 και στην Αίγυπτο το 2020, ευρήματα τα οποία συμπεριλήφθηκαν σε επιστημονική εργασία που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Frontiers in Marine Science. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία άμεση οπτική καταγραφή μιας χελώνας να κυνηγά ενεργά ζωντανό λαγοκέφαλο, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ερώτημα αν πρόκειται για ενεργό κυνήγι ή για κατανάλωση ήδη νεκρών ψαριών.
Το αίνιγμα του Ιονίου και η περίπτωση της Ζακύνθου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα που καταγράφεται στο Ιόνιο Πέλαγος, η οποία διαφοροποιείται σημαντικά από ό,τι συμβαίνει στην Αττική και στην Κρήτη. Όπως εξηγεί ο Δρ. Σημαντήρης, παρότι καταγράφεται μια περιορισμένη παρουσία του λαγοκέφαλου και στο Ιόνιο, αυτή δεν προσεγγίζει σε καμία περίπτωση την έκταση της εξάπλωσης που παρατηρείται στα άλλα δύο σημεία. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς πως στο Ιόνιο, και συγκεκριμένα στη Ζάκυνθο, βρίσκονται δύο από τις μεγαλύτερες περιοχές ωοτοκίας της καρέτα καρέτα σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον από τους ειδικούς είναι αν η πυκνή παρουσία θαλάσσιων χελωνών στην περιοχή λειτουργεί ουσιαστικά αποτρεπτικά για την περαιτέρω εξάπλωση του λαγοκέφαλου. Πρόκειται για μια υπόθεση που χρήζει περαιτέρω επιστημονικής διερεύνησης, καθώς θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τη διαχείριση του φαινομένου σε εθνικό επίπεδο. Σε κάθε περίπτωση, η περίπτωση της Ζακύνθου δείχνει πως η ίδια η φύση ενδέχεται να κρύβει εργαλεία αντιμετώπισης απειλών που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, κάτι που ενισχύει τη σημασία της προστασίας της καρέτα καρέτα.
