Σε τελική ευθεία βρίσκεται η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, με ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους να εκτιμούν σε 80% με 85% την πιθανότητα υπογραφής ενός Μνημονίου Κατανόησης μέσα στις επόμενες ημέρες. Οι διαπραγματεύσεις έχουν οδηγήσει σε κατ’ αρχήν συμφωνία σε κρίσιμα ζητήματα, από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης μέχρι τα Στενά του Ορμούζ και τις οικονομικές κυρώσεις. Παράλληλα, η Ελβετία προσφέρθηκε επίσημα να φιλοξενήσει την υπογραφή, ενώ ο πρωθυπουργός του Πακιστάν δήλωσε ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία επί του τελικού κειμένου.
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος αποκάλυψε τις βασικές παραμέτρους του υπό διαμόρφωση πλαισίου σε δηλώσεις του στο CNN και στο Reuters. Στο επίκεντρο βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα: η Τεχεράνη αποδέχεται την πλήρη κατάργησή του, με το εμπλουτισμένο πυρηνικό υλικό να καταστρέφεται επί τόπου και στη συνέχεια να απομακρύνεται εκτός ιρανικού εδάφους. Προβλέπεται επίσης αυστηρό καθεστώς επιθεωρήσεων για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης συμμόρφωσης. Η Ουάσινγκτον παρουσιάζει τους όρους αυτούς ως κρίσιμο βήμα για να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν.
Ένα δεύτερο κεφάλαιο αφορά τη ναυσιπλοΐα και το εμπόριο. Η συμφωνία περιλαμβάνει την επαναφορά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ — μιας από τις σημαντικότερες αρτηρίες μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως — καθώς και την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών. Ρητή δέσμευση αποτελεί επίσης η παύση χρηματοδότησης τρομοκρατικών οργανώσεων από το Ιράν. «Τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτά» και «δεν θα υπάρχει χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων», υπογράμμισε ο ίδιος αξιωματούχος. Ο χαρακτηρισμός που δόθηκε στο πλαίσιο της συμφωνίας είναι «συμφωνία βασισμένη στην απόδοση».
Ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση αποκτά το συμφωνηθέν πλαίσιο με την ανακοίνωση ότι η συμφωνία «περιλαμβάνει τον Λίβανο» — μια εξέλιξη που επιβεβαιώνει ότι οι διαπραγματεύσεις ξεπερνούν τα στενά πυρηνικά ζητήματα και αγγίζουν την ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με τον αξιωματούχο, η συμφωνία αγγίζει τον Λίβανο, τις χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ, με την αμερικανική πλευρά να εκτιμά ότι το τελικό αποτέλεσμα θα είναι αποδεκτό από όλους τους περιφερειακούς εταίρους. Η Χεζμπολάχ και το μέτωπο στα σύνορα του Ισραήλ με τον Λίβανο αποτελούν βασικούς παράγοντες αστάθειας που η συμφωνία φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει.
Αντιδράσεις και πλαίσιο των διαπραγματεύσεων
Κομβικό σημείο παραμένει το ζήτημα των κυρώσεων. Η Ουάσινγκτον επιμένει σε προσέγγιση «βήμα προς βήμα»: το Ιράν δεν αποκομίζει κανένα οικονομικό όφελος μόνο και μόνο επειδή υπογράψει τη συμφωνία. «Οι Ιρανοί δεν λαμβάνουν τίποτα με την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης ή με την ίδια τη διαπραγμάτευση», τόνισε ο αξιωματούχος. Τα οικονομικά ανταλλάγματα — ξεπάγωμα περιουσιακών στοιχείων και άρση κυρώσεων — θα χορηγούνται σταδιακά ανάλογα με την εκπλήρωση των δεσμεύσεων. «Αν παραδώσουν το πυρηνικό υλικό όπως υποσχέθηκαν, θα λάβουν κάτι. Αν αποσυναρμολογήσουν το πυρηνικό πρόγραμμα ή τις εγκαταστάσεις τους, θα πάρουν κάτι άλλο», εξήγησε.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, κατήγγειλε αυτό που χαρακτήρισε «ψευδείς πληροφορίες» για την πιθανή συμφωνία, τονίζοντας ότι «οι Ιρανοί δεν λαμβάνουν καθόλου μετρητά, και δεν αποδεσμεύονται κεφάλαια απλώς και μόνο επειδή υπογράφουν μια συμφωνία». Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε με τη σειρά του την Τεχεράνη για ανακριβείς περιγραφές στα μέσα ενημέρωσης. «Οι όροι που διέρρευσε το Ιράν στα Fake News δεν έχουν ΚΑΜΙΑ σχέση με τους όρους που συμφωνήθηκαν γραπτώς», έγραψε στο Truth Social. Τα ιρανικά κρατικά ΜΜΕ είχαν αναφέρει ότι η συμφωνία θα απαιτούσε την αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, γεγονός που η αμερικανική πλευρά αρνείται κατηγορηματικά.
Από την ιρανική πλευρά, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, επιβεβαίωσε ότι οι αρχές βρίσκονται σε συνεδρίαση καθώς διανύουν τα «τελικά στάδια της σύνταξης του κειμένου». Ο ίδιος αρνήθηκε να επιβεβαιώσει τον χρόνο και τον τόπο υπογραφής, επισημαίνοντας ότι αναμένεται «τελική απόφαση εσωτερικά». Ωστόσο, ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είναι ικανοποιημένος με την πορεία των διαπραγματεύσεων, ενώ εκτίμησε πως υπάρχει «ευρεία συναίνεση» υπέρ της συμφωνίας που εκτείνεται ακόμη και στους Φρουρούς της Επανάστασης και τους «σκληροπυρηνικούς» κύκλους της Τεχεράνης.
Τι ακολουθεί — Ελβετία και Πακιστάν στο προσκήνιο
Σε διπλωματικό επίπεδο, η Ελβετία προσφέρθηκε επίσημα να φιλοξενήσει την υπογραφή του μνημονίου. «Η Ελβετία είναι πλήρως αφοσιωμένη. Βρισκόμαστε σε στενή επαφή με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν», ανέφερε το ελβετικό υπουργείο Εξωτερικών σε δήλωσή του στο AFP. Η Ελβετία εμφανίζεται ως βασική υποψήφια χώρα υπογραφής, μαζί με την Τουρκία και κάποια χώρα της Μέσης Ανατολής. Ο ρόλος της Βέρνης περιλαμβάνει την υποστήριξη των προσπαθειών για ένα Μνημόνιο Συνεργασίας με στόχο «την εδραίωση της εκεχειρίας και την αποκλιμάκωση» της σύγκρουσης.
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δήλωσε το απόγευμα της Παρασκευής 12 Ιουνίου ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία επί του τελικού κειμένου, προσδίδοντας επιπλέον βάρος στις εκτιμήσεις για επικείμενη υπογραφή. Ο Αμερικανός αξιωματούχος δεν παρέλειψε να προειδοποιήσει ότι αν το Ιράν αθετήσει τις δεσμεύσεις του, δεν θα ανέμενε «από τους Ισραηλινούς να μην απαντήσουν». Η επίτευξη της συμφωνίας παραμένει σε εκκρεμότητα, με τον ίδιο να σημειώνει ότι «το ιρανικό σύστημα είναι πολύ περίπλοκο» και ότι «οι περισσότεροι στην ιρανική ηγεσία θέλουν να υπογράψουν τη συμφωνία — αλλά όχι όλοι».
