Το Μουντιάλ 2026 που φιλοξενούν οι ΗΠΑ συνοδεύεται από μια παράδοξη αντίφαση: η χώρα που διοργανώνει τη μεγαλύτερη αθλητική γιορτή του πλανήτη δεν έχει αγκαλιάσει ποτέ πλήρως το ποδόσφαιρο. Πίσω από τα γήπεδα, τις εθνικές ομάδες και τις προβλέψεις για τον νικητή, κρύβεται ένα κοινό νήμα που συνδέει την απόδοση στο γήπεδο με τις κοινωνικές στάσεις απέναντι στη μετανάστευση. Από τη Γαλλία και την Ισπανία μέχρι τις ΗΠΑ, το ποδόσφαιρο δεν είναι απλώς άθλημα — είναι και καθρέφτης εθνικής ταυτότητας.
Διαβάστε επίσης: Το Κονγκό εντυπωσιάζει στο Μουντιάλ 2026 με στολές λεοπάρ
Οκτώ χώρες κατακτούν το Μουντιάλ εδώ και έναν αιώνα
Σε 22 Παγκόσμια Κύπελλα, από περισσότερες από 80 χώρες συμμετέχουσες, μόνο οκτώ έχουν κατακτήσει τον τίτλο. Η Βραζιλία ηγείται με 5 τίτλους, ακολουθούμενη από τη Γερμανία και την Ιταλία με 4 η καθεμία, την Αργεντινή με 3 και την Ουρουγουάη με 2, ενώ ανά μία κατάκτηση έχουν η Γαλλία, η Αγγλία και η Ισπανία. Το ερώτημα που γεννάται είναι γιατί το υψηλότερο βάθρο ανήκει πάντα στις ίδιες χώρες, παρά τη συμμετοχή δεκάδων εθνών. Ο πλούτος, το μέγεθος του πληθυσμού και ακόμη και το μέσο ύψος των παικτών έχουν προταθεί ως ερμηνευτικοί παράγοντες. Ωστόσο, ανάλυση του Economist κατέληξε σε διαφορετικό συμπέρασμα: ο πιο σημαντικός παράγοντας είναι η μετανάστευση.
Σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, οι εθνικές ομάδες που συμπεριλαμβάνουν περισσότερους παίκτες γεννημένους στο εξωτερικό σημειώνουν καλύτερες επιδόσεις. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Μαρόκο, που στο Μουντιάλ του 2022 έγινε η πρώτη αφρικανική εθνική ομάδα που έφτασε στον ημιτελικό. Από τους 26 παίκτες της αποστολής, οι 14 ήταν γεννημένοι εκτός Μαρόκου. Η Εθνική Γαλλίας αποτελείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από παιδιά μεταναστών, ενώ ο μεγάλος σταρ της Ισπανίας, ο 18χρονος Λαμίν Γιαμάλ, είναι γιος μεταναστών από το Μαρόκο και την Ισημερινή Γουινέα. Παράλληλα, ένας από τους λόγους που αναφέρονται για τον αποκλεισμό της Ιταλίας από τη φετινή διοργάνωση είναι οι αυστηροί νόμοι ιθαγένειας που εμποδίζουν πολλούς μετανάστες να αγωνιστούν στην εθνική ομάδα.
Νίκες και ήττες διαμορφώνουν στάσεις απέναντι στη μετανάστευση
Η σύνδεση ποδοσφαίρου και μετανάστευσης δεν περιορίζεται στα στατιστικά των αποστολών. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι η απόδοση μιας εθνικής ομάδας με πολλούς παίκτες ξένης καταγωγής επηρεάζει άμεσα τον τρόπο που οι πολίτες αντιμετωπίζουν τη μετανάστευση. Όταν η ομάδα νικά, η κοινή γνώμη υποδέχεται τους μετανάστες με μεγαλύτερη ανοχή. Αντίθετα, όταν η ομάδα χάνει, η εικόνα των μεταναστών επιδεινώνεται και η Ακροδεξιά ενισχύεται. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που αποδεικνύει πόσο βαθιά διαπλέκονται ο αθλητισμός και η πολιτική, ακόμη και σε κοινωνίες που επιμένουν ότι η μπάλα δεν έχει χρώμα.
Αυτή η δυναμική αποκτά ιδιαίτερο βάρος στο φετινό Μουντιάλ, το οποίο συμπίπτει με τους εορτασμούς για τα γενέθλια των ΗΠΑ. Η οικοδέσποινα χώρα αντιμετωπίζει τη δική της αντίφαση: διοργανώνει τη μεγαλύτερη αθλητική γιορτή στον κόσμο, αλλά δεν έχει ποτέ ενστερνιστεί πλήρως το άθλημα. Η ιστορικός Μπρόουεν Έβεριλ του Πανεπιστημίου Πρίνστον εξηγεί πως «σε κάθε στάδιο των τελευταίων 150 ετών, το αν οι Αμερικανοί έπαιζαν ποδόσφαιρο αποτελούσε τρόπο απάντησης σε ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα: ποιος θεωρείται Αμερικανός». Ο Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με τις ίδιες αναλύσεις, αποτελεί μέρος αυτής της αντίφασης.
Το ποδόσφαιρο στις ΗΠΑ: Ένα άθλημα μεταναστών
Η ιστορία του ποδοσφαίρου στις ΗΠΑ ξεκινά τη δεκαετία του 1870, όταν Βρετανοί και Ιρλανδοί εργάτες κλωστοϋφαντουργίας στο Fall River της Μασαχουσέτης, καθώς και μετανάστες από τη Σκωτία, τη Γερμανία και την Ουγγαρία, έφεραν το άθλημα στη βιομηχανική βορειοανατολική Αμερική. Το ποδόσφαιρο συνδέθηκε εξαρχής με τη μεταναστευτική εργατική τάξη, γεγονός που το έκανε ύποπτο στα μάτια του αμερικανικού νατιβισμού. Ενώ το αμερικανικό φουτμπολ δημιουργήθηκε αναδιαμορφώνοντας τους κανόνες του αγγλικού ράγκμπι στα τέλη της ίδιας δεκαετίας, και το μπέιζμπολ αναγορεύθηκε επίσης σε «αμερικανικό» από επιτροπή του 1905, το ποδόσφαιρο δεν εντάχθηκε ποτέ στον εθνικό μηχανισμό ταύτισης.
Σύμφωνα με την Έβεριλ, «η συντηρητική κριτική αντιμετώπιζε το ενδιαφέρον για το ποδόσφαιρο ως ένδειξη παρακμής του αμερικανικού χαρακτήρα, συνδέοντας άμεσα το άθλημα με τη μετανάστευση και την πολιτισμική φθορά». Το ποδόσφαιρο «υποχώρησε σε μεταναστευτικούς θύλακες και παρέμεινε εκεί για μισό αιώνα». Η βάση των φιλάθλων αποτελούνταν από τη μεταναστευτική βιομηχανική εργατική τάξη του βορρά κατά τον Μεσοπόλεμο — μια ομάδα της οποίας η «αμερικανικότητα» αμφισβητούνταν ενεργά. Ανάλογο φαινόμενο εμφανίστηκε και στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1920, όταν οι Έλληνες πρόσφυγες ίδρυσαν την ΑΕΚ, αποδεικνύοντας πως το ποδόσφαιρο υπήρξε διαχρονικά το άθλημα των ξεριζωμένων σε κάθε γωνιά του κόσμου.
