Η επιστήμη επιβεβαιώνει αυτό που πολλοί κηδεμόνες σκύλων υποψιάζονταν εδώ και καιρό: ο έπαινος μπορεί να ενεργοποιεί τον εγκέφαλο των σκύλων εξίσου ή και περισσότερο από το φαγητό. Νέα ερευνητικά δεδομένα, που σχολιάζει ο εκπαιδευτής σκύλων Ηλίας Λαδάς, αναδεικνύουν τη βαθιά βιολογική σημασία που έχει η κοινωνική σχέση μεταξύ σκύλων και ανθρώπων. Για δεκαετίες, η κοινή αντίληψη έθετε την τροφή στην κορυφή των ανταμοιβών για τα ζώα αυτά. Η εικόνα αυτή, όμως, αρχίζει να αλλάζει.
Ο έπαινος, ο εγκέφαλος και οι σκύλοι μέσα στον μαγνητικό τομογράφο
Η πιο αναγνωρισμένη έρευνα πάνω στο θέμα πραγματοποιήθηκε από τον νευροεπιστήμονα Gregory Berns και την ομάδα του στο Emory University των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι ερευνητές εκπαίδευσαν σκύλους να παραμένουν ακίνητοι και ήρεμοι μέσα σε λειτουργικό μαγνητικό τομογράφο (fMRI), χωρίς καταστολή ή σωματικό περιορισμό. Στόχος ήταν να παρατηρηθεί σε πραγματικό χρόνο η δραστηριότητα του εγκεφάλου των σκύλων ενώ αυτοί αναμένουν διαφορετικά είδη ανταμοιβής. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν άνοιξαν νέους δρόμους στην κατανόηση της σχέσης σκύλων και ανθρώπων.
Σε πολλούς σκύλους, η προσδοκία κοινωνικής επιβράβευσης — ο έπαινος, η προσοχή και η θετική αλληλεπίδραση με τον κηδεμόνα — ενεργοποιούσε το κέντρο ανταμοιβής του εγκεφάλου εξίσου ή ακόμη και πιο έντονα από την προσδοκία φαγητού. Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος δεν είναι απλώς αυτός που παρέχει τροφή — αποτελεί ο ίδιος ανταμοιβή για τον σκύλο. Η προσοχή, η επικοινωνία και η συναισθηματική σύνδεση έχουν πραγματική βιολογική σημασία για τον εγκέφαλο του σκύλου. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει ότι η συναισθηματική διάσταση της σχέσης σκύλου-ανθρώπου δεν είναι αόριστη — αποτυπώνεται με ακρίβεια σε νευρολογικό επίπεδο.
Ωστόσο, η έρευνα αποκάλυψε και ένα εξίσου σημαντικό συμπέρασμα: δεν αντιδρούν όλοι οι σκύλοι με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένοι παρουσίασαν ισχυρότερη ανταπόκριση στο φαγητό. Άλλοι έδειξαν παρόμοια ενεργοποίηση τόσο στην τροφή όσο και στον έπαινο. Υπήρξαν, τέλος, σκύλοι που ανταποκρίθηκαν εντονότερα στην κοινωνική αλληλεπίδραση με τον άνθρωπό τους. Η ατομικότητα κάθε σκύλου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την ανταμοιβή.
Ο εκπαιδευτής Λαδάς και το αναθεωρημένο πλαίσιο εκπαίδευσης
Ο εκπαιδευτής σκύλων Ηλίας Λαδάς σχολίασε τα ευρήματα επισημαίνοντας ότι για δεκαετίες η κυρίαρχη αντίληψη στον κλάδο ήταν πως το φαγητό αποτελεί τον «βασιλιά» των ανταμοιβών. «Οι περισσότεροι σκύλοι θα τρέξουν πρόθυμα για μια λιχουδιά και πολλοί εκπαιδευτές βασίζουμε σημαντικό μέρος της δουλειάς μας στην επιβράβευση με τροφή», δήλωσε ο κύριος Λαδάς. Παράλληλα, τόνισε ότι τα τελευταία χρόνια η επιστήμη αρχίζει να εξετάζει αν η κοινωνική επαφή με τον άνθρωπο μπορεί να έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία. Η απάντηση, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι τόσο απλή.
Ο κύριος Λαδάς θύμισε ότι η σχέση ανθρώπου και σκύλου αναπτύχθηκε εδώ και χιλιάδες χρόνια και έχει εξελιχθεί διαρκώς. Τα τελευταία χρόνια, μια σειρά επιστημονικών μελετών έχουν φέρει στην επιφάνεια ευρήματα για τον τρόπο σκέψης, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά των σκύλων. Αυτά τα νέα δεδομένα αλλάζουν και τον τρόπο που οι εκπαιδευτές σχεδιάζουν τα προγράμματά τους. Αν ο κηδεμόνας γνωρίζει ποιος τύπος ανταμοιβής κινητοποιεί περισσότερο τον συγκεκριμένο σκύλο του, μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τόσο την εκπαίδευση όσο και τη μεταξύ τους σχέση.
Για τους σκύλους που ανταποκρίνονται ισχυρότερα στον έπαινο, μια ζεστή φωνή και ένα χάδι μπορούν να αποδειχθούν εξίσου ισχυρά με μια λιχουδιά — ή και πιο αποτελεσματικά. Αυτό δείχνει ότι ο εγκέφαλος των σκύλων αντιδρά στη συναισθηματική επαφή με τρόπο βαθύτερο απ’ όσο φανταζόμαστε. Η σχέση που χτίζεται μεταξύ σκύλου και κηδεμόνα κάθε μέρα δεν είναι μόνο συναισθηματική — είναι και βιολογικά καταχωρισμένη στον εγκέφαλο του ζώου.
