Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ την Κυριακή μέσω Truth Social αιφνιδίασε ακόμη και τους στενούς συνεργάτες του, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο διπλωματίας στη Μέση Ανατολή — με άμεσες οικονομικές επιπτώσεις και για την Ελλάδα, καθώς οι αγορές ενέργειας ήδη αντιδρούν στην προοπτική επαναλειτουργίας του Στενού του Ορμούζ.
Τι έγινε: Η υπογραφή που αιφνιδίασε τον Λευκό Οίκο
Ο Τραμπ υπέγραψε ψηφιακά το μνημόνιο κατανόησης λίγο μετά τις 5 το απόγευμα τοπική ώρα, ενώ στον Λευκό Οίκο βρίσκονταν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι — μεταξύ αυτών ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Μάικ Τζόνσον και ο Πρόεδρος της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, κορυφαίοι συνεργάτες του Αμερικανού προέδρου αιφνιδιάστηκαν από τις αναρτήσεις, καθώς θεωρούσαν ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη. Ο Τραμπ υπέγραψε το έγγραφο ενώ ταυτόχρονα συνομιλούσε τηλεφωνικά με δημοσιογράφους, συμμάχους και τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν, ενώ προετοιμαζόταν για αγώνες UFC που οργανώθηκαν στον χλοοτάπητα του Λευκού Οίκου προς τιμήν των 80ών γενεθλίων του.
Το μνημόνιο κατανόησης υπεγράφη ηλεκτρονικά από τον Τραμπ, τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ, σύμφωνα με ανώτερους αξιωματούχους της αμερικανικής διοίκησης. Το κείμενο της συμφωνίας, με έκταση μιάμισης σελίδας, δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα, αν και οι ΗΠΑ ανέφεραν ότι θα δημοσιοποιηθεί εντός 24–48 ωρών. Η επίσημη τελετή υπογραφής έχει οριστεί για Παρασκευή στη Γενεύη, όπου θα παραστούν ο Βανς, οι απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ο Γκαλιμπάφ και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, με τη συμμετοχή Πακιστανών και Καταριανών διαμεσολαβητών.
Η συμφωνία προβλέπει παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες, μεταξύ άλλων και στον Λίβανο, ενώ τα πυρηνικά στοιχεία του μνημονίου εξαρτώνται από το εάν οι δύο πλευρές καταφέρουν να καταλήξουν σε πιο αναλυτική πυρηνική συμφωνία στο εν λόγω χρονικό διάστημα. Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως ένα «σημαντικό βήμα» προς τον τερματισμό των εχθροπραξιών, αλλά προειδοποίησε ότι μια τελική συμφωνία για μόνιμη εκεχειρία «δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί πλήρως».
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Σκεπτικισμός εντός και εκτός της διοίκησης
Όχι όλοι στην κορυφαία ομάδα του Τραμπ αντιμετωπίζουν τη συμφωνία με ενθουσιασμό. Ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, εξέφρασε σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο το Ιράν είναι διατεθειμένο να προχωρήσει στις πυρηνικές παραχωρήσεις που ζητούν οι ΗΠΑ, βάσει στοιχείων που συγκέντρωσαν αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών. «Οι πληροφορίες δείχνουν ότι οι προθέσεις του Ιράν δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει στο πλαίσιο της συμφωνίας», ανέφερε πηγή με γνώση των συζητήσεων. Παράλληλα, και ο Ρούμπιο και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εξέφρασαν ανησυχίες κατά τη διάρκεια εσωτερικών συζητήσεων, αντίθετα με τον Βανς και τους απεσταλμένους Γουίτκοφ και Κούσνερ που υποστήριξαν τη συμφωνία.
Ο Βανς αμύνθηκε δημόσια ισχυρισμών κατά της συμφωνίας. «Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η συμφωνία αυτή θα κάνει το Ισραήλ πιο ασφαλές, θα κάνει ολόκληρη την περιοχή πιο ασφαλή», δήλωσε στο NBC News. «Πιστεύουμε ακράδαντα ότι όταν ο ισραηλινός λαός καταλάβει το περιεχόμενο αυτής της συμφωνίας, θα την δει ως μια οδό προς μια νέα Μέση Ανατολή, προς την ειρήνη και την ευημερία στην περιοχή», πρόσθεσε. Ωστόσο, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, τόνισε σε συνέντευξη Τύπου ότι το Ισραήλ δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στο μνημόνιο και ότι δεν γνωρίζει ακόμη όλες τις λεπτομέρειες. Σύμφωνα με τον Βανς, το Ισραήλ θα ενταχθεί στη συμφωνία κάποια στιγμή στο μέλλον.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου υπογράμμισε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ ακούει όλες τις απόψεις για κάθε ζήτημα, αλλά όλοι κατανοούν ότι εκείνος είναι ο τελικός λήπτης αποφάσεων». Ο ίδιος αξιωματούχος υποστήριξε ότι το μνημόνιο ανταποκρίνεται σε όλες τις «κόκκινες γραμμές» της αμερικανικής κυβέρνησης, διασφαλίζοντας ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο και δεν θα διατηρήσει αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Η CIA και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αρνήθηκαν να σχολιάσουν, ενώ το Πεντάγωνο δεν απάντησε στα σχετικά ερωτήματα.
Τι ακολουθεί: Πτώση πετρελαίου και ελληνικές προσδοκίες
Στις αγορές ενέργειας, οι αντιδράσεις ήταν άμεσες. Τη Δευτέρα, οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν σχεδόν 5% και έκλεισαν στο χαμηλότερο επίπεδο από τις 4 Μαρτίου. Την Τρίτη, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent διαμορφώθηκαν στα 82,92 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate υποχώρησε στα 80,66 δολάρια. Αναλυτές της Morgan Stanley εκτιμούν ότι θα χρειαστούν αρκετές εβδομάδες για να αποκατασταθεί πλήρως η ροή των δεξαμενόπλοιων, προβλέποντας επιστροφή του 50% της παραγωγής μέχρι τον Σεπτέμβριο και του 80% μέχρι τον Δεκέμβριο.
Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιά (ΕΒΕΠ) εκτιμά ότι η συμφωνία, εφόσον εφαρμοστεί πλήρως, μπορεί να μειώσει τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη κατά 0,3–0,8 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στους επόμενους έξι μήνες. Για την Ελλάδα, η αποκλιμάκωση στις τιμές ενέργειας σημαίνει μειωμένο κόστος για τη βιομηχανία, το εμπόριο, τις μεταφορές και τον τουρισμό. «Είναι κόστος λειτουργίας για τη βιομηχανία, το εμπόριο, τις μεταφορές, τα logistics, τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Κάθε μείωση στην τιμή του πετρελαίου μεταφέρεται, έστω και με χρονική υστέρηση, σε όλη την αλυσίδα αξίας», τονίζει το ΕΒΕΠ. Ωστόσο, καθώς δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί όλες οι λεπτομέρειες και δεν έχει επιτευχθεί οριστική εκεχειρία, η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή.
