Μια συλλογική αγωγή κατά Meta και TikTok κατατέθηκε στην Ιταλία από οικογένειες που κατηγορούν τους αλγορίθμους των social media για τον θάνατο των παιδιών τους. Στο επίκεντρο βρίσκεται η υπόθεση της 12χρονης Ροσέλας, η οποία έχασε τη ζωή της μόλις πέντε μήνες αφού ξεκίνησε να αναζητά στο διαδίκτυο περιεχόμενο σχετικό με αυτοτραυματισμό και κατάθλιψη. Πρόκειται για την πρώτη συντονισμένη νομική προσπάθεια στη χώρα που αμφισβητεί ευθέως τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων και τον αντίκτυπό τους στους ανήλικους χρήστες.
Διαβάστε επίσης: Οι γονείς μηνύουν TikTok και Meta μετά την αυτοκτονία 12χρονης
Πώς ο αλγόριθμος οδήγησε στην τραγωδία
Η Ροσέλα ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2023 να αναζητά στο διαδίκτυο περιεχόμενο συνδεδεμένο με τη θλίψη και την κατάθλιψη. Σύντομα, οι αλγόριθμοι του Instagram αντιλήφθηκαν αυτά τα ενδιαφέροντα και άρχισαν να της προτείνουν ολοένα και περισσότερο παρόμοιο υλικό, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο που επιδείνωνε σταδιακά την ψυχική της κατάσταση. Τίποτα από αυτά δεν ήταν ορατό στο οικογενειακό περιβάλλον, καθώς η 12χρονη έκρυβε την έκταση της διαδικτυακής της δραστηριότητας. Μόλις πέντε μήνες αργότερα, η Ροσέλα ήταν νεκρή.
Οι γονείς της ανακάλυψαν τι είχε συμβεί μόνο αφού ξεκλείδωσαν τις ψηφιακές συσκευές της μετά τον θάνατό της. Εκεί διαπίστωσαν ότι η κόρη τους χρησιμοποιούσε τα social media πολύ πιο εντατικά απ’ όσο πίστευαν, ενώ διατηρούσε και ένα μυστικό προφίλ στο Instagram με το ανησυχητικό όνομα «Just a dead pers0n». Χαρακτηριστικό της πρόθεσης απόκρυψης ήταν η αντικατάσταση του γράμματος «o» από τον αριθμό «0», ένα τέχνασμα που αποσκοπούσε στην παράκαμψη των αυτόματων ελέγχων ανίχνευσης της πλατφόρμας. Η αποκάλυψη αυτή συγκλόνισε τους γονείς, οι οποίοι κατανόησαν ότι η κόρη τους είχε βυθιστεί σε έναν σκοτεινό διαδικτυακό κόσμο που τους είχε διαφύγει εντελώς.
Αντιδράσεις: Η μητέρα μιλά, Meta και TikTok αρνούνται
Η μητέρα της Ροσέλας, Ιρένε Ροτζέρο Ουγκές, περιέγραψε στο πρακτορείο Reuters την αλλαγή στη συμπεριφορά της κόρης της ως κάτι ξαφνικό και σοκαριστικό, σαν μια ασθένεια που χτύπησε χωρίς προειδοποίηση. «Κάποια στιγμή ήταν σαν να απέκτησε δική του ζωή. Συνέχισε να μεγαλώνει μέχρι που επισκίασε τη χαρούμενη και κοινωνική πλευρά της, τη φωτεινή πλευρά της», δήλωσε η Ιρένε. Παράλληλα, εξέφρασε την πεποίθηση ότι χωρίς την παρέμβαση του αλγορίθμου, η επιδείνωση της ψυχικής κατάστασης της κόρης της ίσως να είχε ακολουθήσει «μια πιο φυσική πορεία». Η ίδια περιγράφει αυτό που έζησε ως τραγωδία που έπεσε πάνω στην οικογένεια χωρίς καμία απολύτως προειδοποίηση.
Τόσο η Meta όσο και το TikTok απορρίπτουν τις κατηγορίες. Η Meta δήλωσε ότι εφαρμόζει συνεχώς νέα μέτρα προστασίας για τους εφήβους, επικαλούμενη τους ειδικούς λογαριασμούς «Teen Accounts» και άλλες ενσωματωμένες δικλείδες ασφαλείας. Το TikTok από την πλευρά του υποστηρίζει ότι αφαιρεί πάνω από το 99% του περιεχομένου που παραβιάζει τους κανόνες σχετικά με την ψυχική υγεία και τον αυτοτραυματισμό, ενώ επενδύει παράλληλα σε εργαλεία περιορισμού της έκθεσης σε επιβλαβές υλικό. Και οι δύο εταιρείες τονίζουν ότι η ψυχική υγεία των παιδιών επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και ότι η εμπλοκή των γονέων έχει καθοριστική σημασία στη διαμόρφωση της εμπειρίας χρήσης.
Τι ζητούν οι οικογένειες από τα δικαστήρια
Οι οικογένειες που συμμετέχουν στην αγωγή κατά Meta και TikTok αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων εργαλείων γονικού ελέγχου, επισημαίνοντας ότι πολλά παιδιά γνωρίζουν τρόπους να τα παρακάμψουν. Ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων στα social media και μεγαλύτερη διαφάνεια γύρω από τους κινδύνους που δημιουργούν οι αλγόριθμοι. Η κινητοποίηση αυτή έχει συγκεντρώσει οικογένειες από ολόκληρη την Ιταλία, δίνοντας στην αγωγή διαστάσεις πανεθνικής νομικής πρόκλησης. Η διαδικασία αναμένεται να θέσει για πρώτη φορά ζητήματα ευθύνης των τεχνολογικών κολοσσών απέναντι στους ανήλικους χρήστες τους ενώπιον ιταλικών δικαστηρίων.
