Νέο ιστορικό ρεκόρ κατέγραψαν οι παραβιάσεις δικαιωμάτων παιδιών σε εμπόλεμες ζώνες κατά τη διάρκεια του 2025, σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ. Ο οργανισμός επαλήθευσε συνολικά 38.558 σοβαρές παραβιάσεις με θύματα παιδιά, τον υψηλότερο αριθμό που έχει καταγραφεί από τότε που ο ΟΗΕ ξεκίνησε τη συστηματική παρακολούθηση του φαινομένου, πριν από τριάντα χρόνια. Για πρώτη φορά στην ιστορία αυτής της παρακολούθησης, οι κρατικές ένοπλες δυνάμεις βρέθηκαν να ευθύνονται για περισσότερες παραβιάσεις από οποιονδήποτε άλλο παράγοντα σε ένοπλες συρράξεις. Πρόκειται για μια δραματική μεταβολή που σοκάρει τη διεθνή κοινότητα.
Τι έγινε: Ρεκόρ παραβιάσεων και νέα δεδομένα
Οι 38.558 παραβιάσεις που κατέγραψε ο ΟΗΕ για το 2025 αφορούν κυρίως φόνους και ακρωτηριασμούς παιδιών σε εμπόλεμες περιοχές. Ο αριθμός αυτός σημειώνει αύξηση 34% σε σύγκριση με το 2024, σηματοδοτώντας μια συνεχή και επιταχυνόμενη επιδείνωση. Ανάμεσα στις άλλες κατηγορίες παραβιάσεων που αναφέρει η έκθεση περιλαμβάνονται η στρατολόγηση παιδιών, η σεξουαλική βία, οι επιθέσεις εναντίον σχολείων και νοσοκομείων, καθώς και η παρεμπόδιση της πρόσβασης σε ανθρωπιστική βοήθεια. Για πρώτη φορά αφότου δημιουργήθηκε ο μηχανισμός επίβλεψης, οι κρατικές δυνάμεις αναδείχθηκαν ως ο παράγοντας με τις περισσότερες παραβιάσεις — μια μεταστροφή που αναιρεί τρεις δεκαετίες δεδομένων.
Η περιοχή με τον υψηλότερο αριθμό παραβιάσεων ήταν το Ισραήλ και τα παλαιστινιακά κατεχόμενα εδάφη, με συνολικά 12.445 περιπτώσεις. Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις χαρακτηρίζονται υπεύθυνες για τη μεγάλη πλειονότητά τους, καταγράφοντας 9.465 παραβιάσεις. Παράλληλα, ο τραγικός αυτός κατάλογος συνεχίζεται με τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό στη δεύτερη θέση με 4.114 παραβιάσεις, ακολουθεί η Νιγηρία με 2.560, η Μιανμάρ με 2.203 και η Σομαλία με 2.195. Στην Ουκρανία, ο ΟΗΕ επαλήθευσε 1.899 σοβαρές παραβιάσεις, συμπεριλαμβανομένων 94 θανάτων και 753 τραυματισμών που αποδίδονται αποκλειστικά στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης έναν νέο παράγοντα που επιδεινώνει δραματικά την κατάσταση: την ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης σε κάποια οπλικά συστήματα. Σε πολλές επιθέσεις, ιδίως με μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα και άλλα αυτοματοποιημένα συστήματα, η επιλογή στόχων γίνεται με περιορισμένη ανθρώπινη επίβλεψη. Ο ΟΗΕ συνδέει ευθέως αυτήν την πρακτική με την αύξηση των παιδιών-θυμάτων, αναδεικνύοντας ένα ζήτημα που η διεθνής κοινότητα αδυνατεί ακόμα να ρυθμίσει νομικά. Η τεχνολογική αυτή πτυχή προσθέτει μια νέα, ανησυχητική διάσταση στην ήδη δεινή κατάσταση των παιδιών σε εμπόλεμες περιοχές.
Αντιδράσεις: Ο «κατάλογος ντροπής» και η διάβρωση του διεθνούς δικαίου
Η Βανέσα Φρέζιερ, ειδική επιτετραμμένη του ΟΗΕ για τα παιδιά και τις ένοπλες συρράξεις, χαρακτήρισε τα στοιχεία με τα πιο σκληρά λόγια. «Το 2025 υπήρξε, χωρίς αμφιβολία, ένα από τα πιο μαύρα κεφάλαια ως προς την προστασία των παιδιών αφότου άρχισε η παρακολούθηση», δήλωσε η Φρέζιερ. Αυτό που προκαλεί βαθύτερη ανησυχία στον ΟΗΕ δεν είναι μόνο ο αριθμός των παραβιάσεων, αλλά το ποιος τις διαπράττει. Η στροφή από μη κρατικούς δρώντες προς κρατικές δυνάμεις αλλάζει ριζικά το τοπίο της προστασίας των παιδιών σε εμπόλεμες ζώνες.
«Όταν τα κράτη, στα οποία επαφίεται η ευθύνη για την προστασία των παιδιών, συμβάλλουν απεναντίας στα δεινά τους, αποκαλύπτεται πόσο βαθιά είναι η διάβρωση του σεβασμού του διεθνούς δικαίου», έκρινε η κ. Φρέζιερ. Οι ένοπλες δυνάμεις του Ισραήλ και της Ρωσίας συμπεριλαμβάνονται στον «κατάλογο ντροπής» που καταρτίζει ο ΟΗΕ, αποδίδοντας ευθύνες στις δυνάμεις που διαπράττουν τις περισσότερες παραβιάσεις σε βάρος παιδιών. Έως τώρα, το μεγαλύτερο μέρος των σχετικών παραβιάσεων συνδεόταν κυρίως με μη κρατικούς δρώντες, όπως ένοπλες ομάδες και αντάρτικα κινήματα. Η παρουσία κρατικών στρατών στην κορυφή αυτού του καταλόγου σηματοδοτεί μια πρωτόγνωρη κατάσταση για τη διεθνή κοινότητα.
Η νέα αυτή πραγματικότητα θέτει σε δοκιμασία τους μηχανισμούς λογοδοσίας του ΟΗΕ, καθώς κράτη με τυπικές στρατιωτικές δυνάμεις και σύγχρονη τεχνολογία βρίσκονται στις πρώτες θέσεις της έκθεσης. Ο συνολικός αριθμός των «σοβαρών παραβιάσεων» έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο αφότου ο οργανισμός άρχισε να συγκεντρώνει δεδομένα, πριν από τριάντα χρόνια. Ωστόσο, η ίδια η φύση των δραστών έχει αλλάξει άρδην, γεγονός που επιβάλλει επανεξέταση των κανόνων εμπλοκής σε σύγχρονες ένοπλες συρράξεις. Ο ΟΗΕ καλεί όλες τις εμπλεκόμενες δυνάμεις να σεβαστούν τα δικαιώματα των παιδιών και να λάβουν μέτρα ώστε να αποφύγουν παράπλευρες απώλειες στις τάξεις των ανηλίκων.
