Σφοδρή αντεπίθεση στους επικριτές του εξαπέλυσε ο Ντόναλντ Τραμπ μέσω της πλατφόρμας Truth Social, λίγες ώρες αφότου υπέγραψε το «Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ» με το Ιράν, το βράδυ της Τετάρτης 17 Ιουνίου, στις Βερσαλλίες. Η συμφωνία, που αποσκοπεί στον τερματισμό της ένοπλης σύρραξης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, δέχεται έντονη κριτική τόσο από αμερικανούς βουλευτές όσο και από αναλυτές, που αμφισβητούν τους πραγματικούς κερδισμένους της.
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία και πώς υπογράφτηκε
Οι πρόεδροι των ΗΠΑ και του Ιράν υπέγραψαν εξ αποστάσεως τη Τετάρτη 17 Ιουνίου τη διμερή συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ έβαλε την υπογραφή του με μαρκαδόρο στο έγγραφο κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στη Γαλλία, με τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν καθισμένο στο πλάι του, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στεκόταν όρθιος πίσω. «Μόλις το υπέγραψα», δήλωσε ο ρεπουμπλικάνος πρόεδρος στον Τύπο, εξερχόμενος από παλάτι στις Βερσαλλίες. Ο Λευκός Οίκος δημοσιοποίησε σχετικό βίντεο μέσω X. Το κείμενο υπογράφτηκε επίσης από τον ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, όπως ανακοίνωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, ενώ το πρακτορείο IRNA μετέδωσε φωτογραφίες της υπογραφής.
Η ένοπλη σύρραξη που έληξε με τη συμφωνία αυτή ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, με καταιγιστικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, με την πλειονότητα των θυμάτων να καταγράφεται στο Ιράν και στον Λίβανο. Το μνημόνιο καλύπτει και το μέτωπο του Λιβάνου, ενώ σύμφωνα με τον Μπαγαεΐ, η επιλογή να το υπογράψουν οι ίδιοι οι αρχηγοί κράτους δεν ήταν τυχαία — αυξάνει το πολιτικό κόστος οποιασδήποτε μελλοντικής παραβίασης. Η Τεχεράνη δεσμεύτηκε να αραιώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει, με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων από την Ουάσιγκτον, με τις λεπτομέρειες να παραμένουν ανοιχτές για τις διαπραγματεύσεις που ξεκινούν την Παρασκευή 19 Ιουνίου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ισραήλ απουσιάζει από όλη τη διαδικασία υπογραφής. Αναλυτές επίσης επισήμαναν πως η Τεχεράνη προτίμησε να αποφύγει δημόσιες χειραψίες Ιρανών με Αμερικανούς αξιωματούχους σε επίσημη τελετή, κάτι που αντικατοπτρίζει τις εσωτερικές πολιτικές ευαισθησίες του ιρανικού καθεστώτος.
Αντιδράσεις και αμφιβολίες για τους κερδισμένους
Ο Τραμπ εκτόξευσε ευθύβολες επιθέσεις εναντίον των επικριτών του μέσω Truth Social. «Αυτοί οι ανόητοι, που πιστεύουν ότι δεν ήμουν αρκετά σκληρός απέναντι στο Ιράν, ενώ το Χρηματιστήριο μόλις έφτασε σε ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΨΗΛΟ και οι τιμές του πετρελαίου καταρρέουν, είναι είτε ζηλόφθονοι, είτε κακοί άνθρωποι, είτε ηλίθιοι. ΑΣ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ ΜΕΓΑΛΗ ΞΑΝΑ», έγραψε χαρακτηριστικά. Ο αμερικανός πρόεδρος επικαλέστηκε την άνοδο του χρηματιστηρίου και την πτώση των τιμών πετρελαίου ως απόδειξη της επιτυχίας της διπλωματίας του. Ωστόσο, ορισμένοι Αμερικανοί βουλευτές — σύμφωνα με το BBC — έχουν επικρίνει τον ίδιο ρεπουμπλικάνο πρόεδρο, προειδοποιώντας ότι το μνημόνιο δεν περιορίζει επαρκώς τις πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης και αφήνει στους Ιρανούς τη δυνατότητα να ασκούν πίεση μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Παράλληλα, αναλυτές επισημαίνουν ότι η συμφωνία απέχει πολύ από την «άνευ όρων παράδοση» που απαιτούσε ο ίδιος ο Τραμπ στις πρώτες ώρες του πολέμου, πριν από περισσότερους από τέσσερις μήνες. Αντίθετα, η Τεχεράνη βγαίνει από τη σύγκρουση με σημαντικά οικονομικά πλεονεκτήματα: η αποκατάσταση της δυνατότητας να επανεκκινήσει τις εξαγωγές πετρελαίου μετά το ξεμπλοκάρισμα των λιμανιών της και η προοπτική αποδέσμευσης παγωμένων κεφαλαίων προσφέρουν σημαντική οικονομική ανάσα στο ιρανικό καθεστώς. Επικριτές μάλιστα επισημαίνουν ότι οι παραχωρήσεις θυμίζουν αυτές της κυβέρνησης Ομπάμα το 2015 — τις οποίες ο ίδιος ο Τραμπ έχει κατακρίνει επανειλημμένα.
Προβληματισμό προκαλεί επίσης η διατύπωση του μνημονίου σχετικά με το Στενό του Ορμούζ. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε χαρακτηρίσει απαράδεκτη οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας που ίσχυε πριν τον πόλεμο, ενώ στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς. Ωστόσο, το κείμενο αφήνει ανοιχτό ενδεχόμενο μόνιμης επιρροής του Ιράν στα στενά, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με αυτές τις δηλώσεις. Ο Τραμπ επιμένει ότι τυχόν αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων θα εξαρτηθεί από «καλή συμπεριφορά» της Τεχεράνης.
Τι ακολουθεί
Οι δύο πλευρές προετοιμάζονται για μια νέα και πολύ πιο σύνθετη διαπραγμάτευση που αφορά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με τον Τραμπ, η επόμενη συμφωνία θα πρέπει να περιορίσει τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν και να αποκλείσει κάθε δυνατότητα ανάπτυξης πυρηνικού όπλου για τα επόμενα 15 έως 20 χρόνια. Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να εκκινήσουν την Παρασκευή 19 Ιουνίου. Ο Αμερικανός παρουσιαστής Τζίμι Κίμελ αποτύπωσε με σατιρικό τρόπο την αμηχανία μεγάλης μερίδας αμερικανικής κοινής γνώμης, σχολιάζοντας ότι η συμφωνία δεν άλλαξε ουσιαστικά τις συνθήκες που υπήρχαν πριν τον πόλεμο, αλλά κόστισε δισεκατομμύρια δολάρια και ανθρώπινες ζωές. Το πώς θα διαμορφωθεί ο τελικός χάρτης της Μέσης Ανατολής θα κριθεί στις επόμενες διαπραγματευτικές γύρους.
