Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, αναλαμβάνει τον μεγαλύτερο διπλωματικό ρόλο της καριέρας του, ηγούμενος των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν μετά την προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου 2026. Η συμφωνία ανέστειλε τις εχθροπραξίες, αφήνοντας όμως ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα που θα ρυθμιστούν στη διάρκεια 60 ημερών διαπραγματεύσεων. Ο ίδιος ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έδωσε στον αντιπρόεδρό του την ευθύνη της αποστολής με το χαρακτηριστικό σχόλιο: «Αν πετύχει, θα πάρω εγώ τα εύσημα, αν αποτύχει, θα φταίει ο Τζέι Ντι». Το αποτέλεσμα των συνομιλιών αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο τόσο για τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής όσο και για τις μελλοντικές πολιτικές φιλοδοξίες του Βανς.
Τι έγινε: Προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία και εκκρεμή ζητήματα
Οι ΗΠΑ και το Ιράν υπέγραψαν εξ αποστάσεως προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία στις 17 Ιουνίου 2026, θέτοντας τέλος σε έναν τρίμηνο πόλεμο. Η συμφωνία ανέστειλε τις εχθροπραξίες, αλλά παρέμειναν ανοιχτά βασικά ζητήματα: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η υποστήριξη Τεχεράνης σε περιφερειακούς μαχητικούς πληρεξούσιους και το Στενό του Ορμούζ, που έχει κομβική οικονομική σημασία για την παγκόσμια ναυτιλία. Όλα αυτά θα αποτελέσουν το αντικείμενο των διαπραγματεύσεων των επόμενων 60 ημερών. Η ρευστότητα της κατάστασης φάνηκε άμεσα: ο Βανς ακύρωσε προγραμματισμένη πτήση Πέμπτης προς Ελβετία, όπου επρόκειτο να ξεκινήσουν οι συνομιλίες, αν και ο Λευκός Οίκος διαβεβαίωσε ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία παραμένει «έτοιμη να αναχωρήσει με την πρώτη δυνατή ευκαιρία».
Στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη σύνοδο κορυφής της G7 στο Εβιάν-λε-Μπεν της Γαλλίας, ο Τραμπ εξέφρασε με χαρακτηριστικό χιούμορ την ανάθεση ευθύνης στον αντιπρόεδρό του. Ωστόσο, πίσω από την ευτράπελη διατύπωση κρύβεται μια σαφής πολιτική επιλογή: ο Βανς τίθεται επικεφαλής μιας από τις πιο πολύπλοκες διπλωματικές αποστολές που έχει αναλάβει αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, αυτές οι εξελίξεις συμπίπτουν χρονικά με την κυκλοφορία του νέου βιβλίου του Βανς, «Communion», που αφορά τη μεταστροφή του στον Καθολικισμό, και μια εκτεταμένη περιοδεία στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Στη διάρκεια αυτής της περιοδείας, ο αντιπρόεδρος συζήτησε την πίστη του, ενώ παράλληλα τοποθετήθηκε δημόσια ως ο κορυφαίος υποστηρικτής της συμφωνίας.
Ο Βανς δεν άφησε αμφιβολίες για τη σκληρή στάση που θα τηρήσει στις διαπραγματεύσεις. Σε δηλώσεις του, ξεκαθάρισε τις αμερικανικές προθέσεις με σαφήνεια: «Εάν οι Ιρανοί δεν αλλάξουν τη συμπεριφορά τους, ο στρατός τους και το πυρηνικό τους πρόγραμμα θα καταστραφούν». Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι σε περίπτωση αλλαγής στάσης από την πλευρά του Ιράν, η χώρα θα μπορούσε να αποκτήσει «μετασχηματιστική σχέση» τόσο με τη Μέση Ανατολή όσο και με τον ίδιο τον λαό της. Σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο την Πέμπτη, ο Βανς παρουσίασε τις αμερικανικές ελπίδες για οριστική συμφωνία, κάνοντας παράλληλα δηλώσεις που ορισμένοι παρατηρητές χαρακτήρισαν ως μία από τις ισχυρότερες έμμεσες επικρίσεις κατά του Ισραήλ στην ιστορία των ΗΠΑ.
Αντιδράσεις: Ο «αρχιτέκτονας» της ειρηνευτικής συμφωνίας
Στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικάνων, ο ρόλος του Βανς έτυχε ευρείας αναγνώρισης. Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ από τη Νότια Καρολίνα, ένας από τους πιο έμπειρους φωνές στα θέματα εξωτερικής πολιτικής του κόμματος, αποκάλεσε τον αντιπρόεδρο «αρχιτέκτονα» της ειρηνευτικής συμφωνίας. Ο Γκράχαμ τάχθηκε υπέρ της παρουσίασης οιουδήποτε τελικού κειμένου συμφωνίας ενώπιον της Γερουσίας για έγκριση, ανεβάζοντας τον πήχη των προσδοκιών. Η υποστήριξη αυτή δείχνει ότι, πέρα από τον διπλωματικό ρόλο, ο Βανς οικοδομεί σταδιακά ένα προφίλ ηγέτη που μπορεί να χειριστεί κρίσεις υψηλής έντασης σε διεθνές επίπεδο. Εκπρόσωποι από το γραφείο του Βανς αρνήθηκαν να σχολιάσουν δημόσια τα σχετικά ρεπορτάζ.
Ωστόσο, η αποστολή δεν είναι χωρίς αγκάθια. Ο Τραμπ ανακοίνωσε την προσωρινή συμφωνία ως διπλωματική και στρατιωτική νίκη, αλλά η εικόνα στο έδαφος παραμένει σύνθετη. Η θεοκρατική κυβέρνηση του Ιράν παραμένει στη θέση της και διατηρεί βαλλιστικούς πυραύλους, σημαντικά αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, καθώς και τις σχέσεις της με αντι-ισραηλινές οργανώσεις, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Αυτά τα ανοιχτά μέτωπα σημαίνουν ότι ο Βανς θα κληθεί να διαπραγματευτεί σε εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον, με περιορισμένο χρονικό ορίζοντα και υψηλό πολιτικό κόστος σε περίπτωση αποτυχίας. Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος βρίσκεται υπό πίεση να υπερασπιστεί τις αποφάσεις του Τραμπ, ενώ τα ποσοστά αποδοχής του προέδρου δέχονται πιέσεις.
Για τον Βανς προσωπικά, αυτή η αποστολή έχει διττή σημασία. Αφενός, επιβεβαιώνει τη θέση του ως του πιο εμπιστευμένου συνεργάτη του Τραμπ στα διεθνή θέματα. Αφετέρου, αποτελεί μια ευκαιρία να οικοδομήσει το δικό του διπλωματικό αποτύπωμα, με τους Ρεπουμπλικάνους ήδη να τον αναδεικνύουν ως πιθανό διεκδικητή της προεδρίας μελλοντικά. Η επιτυχής κατάληξη των 60ήμερων διαπραγματεύσεων θα μπορούσε να αποτελέσει το ισχυρότερο διαπιστευτήριο της πολιτικής του σταδιοδρομίας.
Τι ακολουθεί: 60 μέρες κρίσιμων διαπραγματεύσεων
Οι επόμενες 60 ημέρες θα είναι καθοριστικές για το μέλλον της σχέσης ΗΠΑ-Ιράν. Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα βρεθούν τρία από τα πιο ακανθώδη ζητήματα της σύγκρουσης: το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, η υποστήριξη σε περιφερειακές ένοπλες ομάδες και το καθεστώς διέλευσης στο Στενό του Ορμούζ. Ο Λευκός Οίκος έχει ξεκαθαρίσει ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία είναι έτοιμη να αναχωρήσει για Ελβετία το συντομότερο δυνατό, ώστε να ξεκινήσουν επίσημα οι συνομιλίες. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις, καθώς η τελική συμφωνία — ή η αποτυχία της — θα διαμορφώσει ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή για χρόνια.
