Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαίωσε τη Δευτέρα 22 Ιουνίου ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν «εντελώς ανοιχτά», αποδίδοντας το αποτέλεσμα στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε ικανοποίηση για τις εξελίξεις στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό. Ταυτόχρονα απηύθυνε ρητή προειδοποίηση στην Τεχεράνη: αν δεν τηρήσει τη συμφωνία, θα «κάνει ό,τι χρειαστεί». Οι δηλώσεις έγιναν ενώ συνεχίζονται οι επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης για την οριστικοποίηση της συμφωνίας-πλαισίου που επιτεύχθηκε στην Ελβετία.
Τι έγινε: Στενά ανοιχτά, απειλές και πυρηνική διαφάνεια
Ο Τραμπ τόνισε ότι οι ΗΠΑ «έχουν τον απόλυτο έλεγχο» των Στενών του Ορμούζ και ότι το πετρέλαιο ρέει «άφθονο». Κατά τον Αμερικανό πρόεδρο, η Ουάσιγκτον έχει πετύχει δύο βασικούς στόχους: τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά και την αποτροπή απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν. «Έχουμε ανοιχτά Στενά και μια χώρα που ποτέ δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα», δήλωσε χαρακτηριστικά. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος σκλήρυνε τον τόνο του: «Αν το Ιράν δεν τηρήσει τη συμφωνία ή δεν συμπεριφερθεί σωστά, θα κάνω ό,τι πρέπει», ενώ πρόσθεσε ότι εφόσον το Ιράν το σέβεται, δεν θα υπάρξει κανένα πρόβλημα.
Ανάλογη γραμμή τήρησε και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος περιέγραψε τον κύριο στόχο των συνομιλιών: τη δημιουργία μηχανισμού που θα κρατά ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ. «Θέλαμε να δημιουργήσουμε έναν μηχανισμό για να διατηρήσουμε ανοιχτό το Στενό. Είναι ανοιχτό», δήλωσε ο Βανς. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι κατά τις συνομιλίες στην Ελβετία η Τεχεράνη δέχθηκε να επιτρέψει εκ νέου την είσοδο επιθεωρητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Ο Τραμπ επιβεβαίωσε αυτή τη θέση με ανάρτησή του, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν θα αποδεχθεί «εκτεταμένες επιθεωρήσεις» πυρηνικών και στρατηγικών εγκαταστάσεων για τη διασφάλιση της «πυρηνικής διαφάνειας» στα επόμενα χρόνια.
Σε οικονομικό επίπεδο, ο Τραμπ αποκάλυψε ότι τα αποδεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για αγορά τροφίμων από Αμερικανούς αγρότες. Σύμφωνα με τις πηγές, οι ΗΠΑ αίρουν τις κυρώσεις στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου για διάστημα δύο μηνών. Αναφερόμενος στο Νόμπελ Ειρήνης, ο Τραμπ δεν απέφυγε τον αυτοσαρκασμό: «Το περιμένω ένα βραβείο. Δεν νομίζουν ότι οκτώ πόλεμοι είναι αρκετοί», σχολίασε.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Η Τεχεράνη αρνείται νέες δεσμεύσεις
Από ιρανικής πλευράς, ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ επιβεβαίωσε μέρος των συμφωνηθέντων, γνωστοποιώντας ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν στη δημιουργία ειδικής γραμμής επικοινωνίας για τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Ο Γκαλιμπάφ εξήγησε ότι στόχος αυτού του διαύλου είναι η αποτροπή εντάσεων, παρεξηγήσεων και πιθανών ναυτικών συγκρούσεων. Η συγκεκριμένη ρύθμιση εμφανίζεται ως ένα από τα λίγα αδιαμφισβήτητα σημεία σύγκλισης μεταξύ των δύο πλευρών. Ωστόσο, τα κρίσιμα ζητήματα — κυρίως το πυρηνικό πρόγραμμα — παραμένουν εντελώς αμφιλεγόμενα.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, αντέκρουσε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς του Βανς για αποδοχή επιθεωρήσεων του ΔΟΑΕ. Ο Μπαγκαΐ κατέστησε σαφές ότι το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας δεν αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης στις πολυμερείς συνομιλίες της Ελβετίας, και ότι η Τεχεράνη δεν ανέλαβε «καμία νέα δέσμευση» στο θέμα αυτό. Η ευθεία αντίφαση μεταξύ των αμερικανικών διαβεβαιώσεων και των ιρανικών διαψεύσεων αναδεικνύει πόσο εύθραυστη παραμένει η διπλωματική εικόνα. Οι δύο πλευρές δείχνουν να έχουν διαφορετική αντίληψη για το τι ακριβώς συμφωνήθηκε στη διάσκεψη της Ελβετίας.
Τι ακολουθεί: Οδικός χάρτης 60 ημερών
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης συνεχίζονται, με στόχο την οριστικοποίηση της συμφωνίας-πλαισίου από την Ελβετία. Η συμφωνία αυτή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, έναν οδικό χάρτη 60 ημερών για τη διευθέτηση των εκκρεμοτήτων γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με τις πηγές, οι διαπραγματευτές έχουν ήδη καταλήξει στα βασικά σημεία αυτού του χάρτη. Παράλληλα, συμφωνήθηκαν μηχανισμοί για την αποτροπή νέας ανάφλεξης στον Λίβανο — αν και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επέμεινε ότι ο ισραηλινός στρατός δεν σκοπεύει να αποχωρήσει από το νότιο Λίβανο.
