Στην Ολομέλεια της Βουλής, ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος υπερασπίστηκε με σθένος την κατάργηση της β΄ Κυριακής στις αυτοδιοικητικές εκλογές, απορρίπτοντας την ένσταση αντισυνταγματικότητας που κατέθεσε το ΠΑΣΟΚ στο νομοσχέδιο για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ο υπουργός τόνισε ότι στόχος της αλλαγής είναι η πραγματική νομιμοποίηση των αιρετών αρχόντων μέσω της αύξησης της συμμετοχής των ψηφοφόρων. Η συζήτηση στο κοινοβούλιο αναδεικνύει τις βαθιές διαφωνίες κυβέρνησης και αντιπολίτευσης για το μέλλον του εκλογικού συστήματος στην τοπική αυτοδιοίκηση.
Τι αλλάζει στο εκλογικό σύστημα
Το νέο νομοσχέδιο για τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταργεί τον δεύτερο γύρο των δημοτικών εκλογών και εισάγει ταυτόχρονα την εναλλακτική ψήφο — ένα σύστημα που επιτρέπει στους ψηφοφόρους να κατατάσσουν τους υποψηφίους κατά σειρά προτίμησης. Ο Λιβάνιος υπογράμμισε ότι το ισχύον Σύνταγμα δεν επιβάλλει συγκεκριμένο εκλογικό σύστημα ενός ή δύο γύρων, αφήνοντας στον κοινό νομοθέτη την ευχέρεια επιλογής. Ανέφερε επίσης ότι η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας κατοχυρώνει αυτή την ευελιξία, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι αρχές της λαϊκής νομιμοποίησης και της αναλογικότητας.
Κεντρικό επιχείρημα του υπουργού αποτέλεσε η διαπίστωση ότι στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές κανένας δήμαρχος που εξελέγη δεν είχε εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία των έγκυρων ψηφοδελτίων ήδη από τον πρώτο γύρο. Αυτό, κατά τον ίδιο, συνιστά από μόνο του σοβαρό πρόβλημα λαϊκής νομιμοποίησης. Ο β΄ γύρος, όπως σημείωσε ο Λιβάνιος, «έχει κλείσει τον κύκλο του», καθώς οι επαναληπτικές εκλογές καταγράφουν συστηματικά μειωμένη συμμετοχή σε σχέση με τον πρώτο γύρο. Στόχος λοιπόν της νέας ρύθμισης είναι να εκλέγονται δήμαρχοι με ευρύτερη εκλογική αποδοχή και ουσιαστικότερη λαϊκή εντολή.
Αντιδράσεις αντιπολίτευσης και κυβερνητική απάντηση
Έντονη υπήρξε η αντίδραση της αντιπολίτευσης κατά τη συζήτηση στη Βουλή. Ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ, Παναγιώτης Δουδώνης, κατηγόρησε την κυβέρνηση για «ευρεία άσκηση συνταγματικής φακιρικής», επικαλούμενος και το πόρισμα της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής, το οποίο σύμφωνα με τον ίδιο εντοπίζει ζητήματα ως προς την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας και τη νομιμοποίηση των αιρετών. Ο βουλευτής κατηγόρησε επίσης την κυβέρνηση για μεθοδεύσεις, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Βάλτε μια διάταξη που θα λέει πρωθυπουργός Μητσοτάκης, Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας και δήμαρχος Μπακογιάννης».
Υπέρ της ένστασης αντισυνταγματικότητας τάχθηκαν και τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης. Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ, Θεόφιλος Ξανθόπουλος, επικαλέστηκε τα αποτελέσματα των τελευταίων αυτοδιοικητικών εκλογών, επισημαίνοντας ότι 248 δήμαρχοι εξελέγησαν από την πρώτη Κυριακή και 84 από τη δεύτερη — στοιχείο που, κατά την άποψή του, αποδεικνύει ότι οι πολίτες έχουν αποδεχθεί το υφιστάμενο σύστημα. Ο Νίκος Καραθανασόπουλος από το ΚΚΕ επέκρινε με τη σειρά του τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση επικαλείται την «κυβερνησιμότητα» ως κεντρικό επιχείρημα για την κατάργηση του β΄ γύρου, αμφισβητώντας την ουσία της ρύθμισης.
Ωστόσο, από την πλευρά της κυβέρνησης, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας, Δημήτρης Καιρίδης, χαρακτήρισε «προσχηματική» την ένσταση του ΠΑΣΟΚ, τονίζοντας ότι δεν ερείδεται σε συγκεκριμένη διάταξη του Συντάγματος. Ο Καιρίδης υπενθύμισε ότι το άρθρο 102 του Συντάγματος αφήνει ρητώς στον κοινό νομοθέτη την επιλογή του κατάλληλου εκλογικού συστήματος, χωρίς να επιβάλλει τη διατήρηση του δεύτερου γύρου. Η κυβέρνηση διατηρεί τη θέση ότι η νέα ρύθμιση ενισχύει — και δεν υπονομεύει — τη δημοκρατική νομιμοποίηση των δημοτικών αρχών.
