Η διπλωματική πίεση προς τη Λιβύη για την αμφιλεγόμενη οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της στη Μεσόγειο έχει πλέον αποκτήσει πολυμερή χαρακτήρα. Εκτός από την Ελλάδα και την Αίγυπτο, που από την πρώτη στιγμή είχαν απορρίψει τις λιβυκές αξιώσεις, στο μέτωπο της αμφισβήτησης εντάχθηκαν πλέον και δύο ακόμη χώρες: η Ιταλία και η Τυνησία. Και οι δύο απέστειλαν επιστολές στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, αντιδρώντας στις μονομερείς κινήσεις της Τρίπολης που προκάλεσαν έντονη αναταραχή στις διπλωματικές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει ουσιαστικά την ελληνική θέση και αυξάνει την πίεση στη Λιβύη να προχωρήσει σε διαπραγματεύσεις.
Η λιβυκή ρηματική διακοίνωση που άνοιξε το κουτί της Πανδώρας
Η αφορμή για όλη αυτή την αλυσίδα διπλωματικών αντιδράσεων δόθηκε στις 27 Μαΐου 2025, όταν η Λιβύη απέστειλε στον ΟΗΕ ρηματική διακοίνωση συνοδευόμενη από χάρτη, με την οποία καθόριζε μονομερώς τα όρια της ΑΟΖ της στηριζόμενη στο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019 και σε αυθαίρετες ερμηνείες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Το περιεχόμενο του εγγράφου αυτού υπήρξε εκρηκτικό: η χαρτογραφική αποτύπωση που συνόδευε τη διακοίνωση επιχειρούσε να επεκτείνει τη λιβυκή ΑΟΖ νοτίως της Κρήτης, αφαιρώντας ουσιαστικά τεράστιο τμήμα της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Η Αθήνα αντέδρασε άμεσα και απέρριψε κατηγορηματικά τις λιβυκές αξιώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες παράνομες και αντίθετες στο Διεθνές Δίκαιο. Στη συνέχεια, η αντίδραση αυτή βρήκε σύμμαχους και στις δύο αντίπερα όχθες της Λιβύης, τόσο από δυτικά με την Ιταλία όσο και από ανατολικά με την Τυνησία.
Η στάση της Τυνησίας έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς οι δύο χώρες είχαν στο παρελθόν προσφύγει από κοινού στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για ζητήματα οριοθέτησης, και το Δικαστήριο είχε εκδώσει σχετική απόφαση. Το γεγονός ότι η Τυνησία, με κοινή ιστορία διαφορών και συμφωνιών με τη Λιβύη, επιλέγει τώρα να αμφισβητήσει δημόσια τις λιβυκές αξιώσεις ενισχύει περαιτέρω τη θέση ότι η ρηματική διακοίνωση της 27ης Μαΐου 2025 δεν ήταν απλώς νομικά αμφίβολη, αλλά αντέβαινε ακόμη και σε προηγούμενες διεθνείς αποφάσεις και συμφωνίες.
Η ελληνική διπλωματία κινείται σε πολλαπλά επίπεδα
Η Αθήνα δεν περιορίστηκε σε απλές διακηρύξεις. Οι ελληνικές κυβερνητικές αρχές προχώρησαν σε συγκεκριμένες κινήσεις που δημιουργούν τετελεσμένα γεγονότα επί του εδάφους, πριν ακόμη ξεκαθαρίσει το νομικό τοπίο. Ειδικότερα, η Ελλάδα χάραξε και αδειοδότησε δύο θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης στην αμερικανική ενεργειακή κολοσσό Chevron, τα οποία επικαλύπτουν σημαντικό τμήμα της περιοχής που η Λιβύη διεκδικεί βάσει του Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης, δύο άλλα οικόπεδα έχουν οριοθετηθεί με βάση τη μέση γραμμή, σύμφωνα με τη σταθερή ελληνική θέση και τις προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας, με πλήρη υπολογισμό των ελληνικών νησιών και νησίδων στην περιοχή.
Παράλληλα, οι διπλωματικές επαφές εντατικοποιήθηκαν. Πραγματοποιήθηκαν δύο γύροι συνομιλιών με την κυβέρνηση της Τρίπολης, με επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας την υφυπουργό Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου. Σε αυτό το πλαίσιο, το ζήτημα τέθηκε και απευθείας στον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ηγέτη της Ανατολικής Λιβύης, από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στη Βεγγάζη. Η ελληνική πλευρά φαίνεται αποφασισμένη να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμο κανάλι επικοινωνίας, τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη, προκειμένου να οδηγηθεί η διαφορά σε νομική επίλυση.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα στοιχείο που δίνει στην Αθήνα ένα σχετικό πλεονέκτημα: η ίδια η Λιβύη, στα οικόπεδα που έχει χαράξει και προσφέρει σε ξένες εταιρείες για έρευνα, έχει αποδεχθεί στην πράξη την ελληνική προσέγγιση για τη μέση γραμμή. Αυτό δημιουργεί ένα θετικό νομικό και πρακτικό προηγούμενο, το οποίο η Ελλάδα μπορεί να επικαλεστεί σε οποιαδήποτε μελλοντική διαδικασία — είτε διπλωματική είτε δικαστική.
Ωστόσο, καθώς δεν φαίνεται να υπάρχει ορατή προοπτική για άμεση διμερή συμφωνία, η Αθήνα θέτει ως προτεραιότητα τη σύνταξη συνυποσχετικού για την παραπομπή της διαφοράς στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Μια τέτοια εξέλιξη θα έθετε υπό δικαστικό έλεγχο όχι μόνο τα όρια της ΑΟΖ, αλλά και την ίδια τη νομιμότητα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου — κάτι που αντιπροσωπεύει έναν από τους σημαντικότερους στόχους της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο.
