Τα Meta έξυπνα γυαλιά βρίσκονται στο επίκεντρο μιας νέας ευρωπαϊκής συζήτησης για την προστασία δεδομένων και τη θεμελιώδη αρχή της συναίνεσης. Η ευρωπαϊκή Αρχή Προστασίας Δεδομένων έχει ήδη ζητήσει έκθεση για τη συγκεκριμένη τεχνολογία και την κρυφή, ωμή ροή δεδομένων που τροφοδοτεί τα συστήματα της Meta. Η υπόθεση πήρε εκρηκτικές διαστάσεις μετά από αποκαλυπτικά ρεπορτάζ σουηδικών εφημερίδων, σύμφωνα με τα οποία υπεργολάβοι της εταιρείας επεξεργάζονταν βίντεο ανυποψίαστων πολιτών για να εκπαιδεύσουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνολογία αυτή, που παρουσιάστηκε από τον Μαρκ Ζούκερμπεργκ τον Σεπτέμβριο του 2025, φαίνεται να έχει δημιουργήσει ένα νομικό και ηθικό ζήτημα γύρω από την ιδιωτικότητα.
Τι έγινε: Από τη Silicon Valley στα βίντεο στην Κένυα
Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ παρουσίασε τα νέα smart Ray-Ban γυαλιά στο συνέδριο Meta Connect, στην Καλιφόρνια. Κατά την παρουσίαση, ο ίδιος ο διευθύνων σύμβουλος της Meta επισήμανε επιδεικτικά ότι «τα γυαλιά είναι το μόνο μέσο όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δει και να ακούσει ό,τι βλέπεις κι ακούς εσύ». Η δήλωση παρουσιάστηκε ως τεχνολογικό επίτευγμα, αλλά γρήγορα αποκάλυψε και μια βαθύτερη, προβληματική πτυχή. Τα γυαλιά διαθέτουν ενσωματωμένη κάμερα, μικρόφωνα και δυνατότητα καταγραφής φωτογραφιών και βίντεο με ένα απλό άγγιγμα ή φωνητική εντολή.
Η βασική ιδιαιτερότητα αυτής της τεχνολογίας είναι η διακριτικότητά της: ο χρήστης μπορεί να καταγράφει το περιβάλλον γύρω του πολύ πιο αθόρυβα σε σύγκριση με ένα κινητό τηλέφωνο. Η τάση αυτή δεν έμεινε μόνο στη Meta. Η Κάιλι Τζένερ λάνσαρε τα δικά της «έξυπνα γυαλιά» ηλίου με ενσωματωμένη κάμερα και τεχνητή νοημοσύνη, ενώνοντας δυνάμεις με τον κόσμο της τεχνολογίας από τη θέση της influencer. Ωστόσο, πίσω από την εντυπωσιακή παρουσίαση, οι αποκαλύψεις που ακολούθησαν άλλαξαν εντελώς τη δημόσια συζήτηση. Οι σουηδικές εφημερίδες Svenska Dagbladet και Göteborgs-Posten δημοσίευσαν ρεπορτάζ που αποκάλυψε ότι υπεργολάβοι της Meta στην Κένυα επεξεργάζονταν υλικό καταγεγραμμένο από smart glasses της εταιρείας.
Η εταιρεία που εμπλέκεται στην υπόθεση ονομάζεται Sama και λειτουργεί ως υπεργολάβος της Meta στην Κένυα, απασχολώντας χιλιάδες εργαζομένους. Αυτοί οι «σχολιαστές δεδομένων» (data annotators) είχαν αναλάβει να επισημαίνουν και να ταξινομούν βίντεο στο πλαίσιο εκπαίδευσης μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Ένας από τους υπαλλήλους της Sama έκανε τη σοκαριστική αποκάλυψη: «Σε ορισμένα βίντεο μπορείς να δεις κάποιον να πηγαίνει στην τουαλέτα ή να γδύνεται. Δεν νομίζω ότι το γνωρίζουν, γιατί αν το ήξεραν, δεν θα τα…». Αυτή η μαρτυρία ανέδειξε με τον πιο άμεσο τρόπο τη σοβαρότητα του ζητήματος και τον τρόπο με τον οποίο η κρυφή καταγραφή παραβιάζει βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Αντιδράσεις: Ευρώπη και χρήστες μπροστά στο ζήτημα της συναίνεσης
Η ευρωπαϊκή Αρχή Προστασίας Δεδομένων αντέδρασε ζητώντας αναλυτική έκθεση για τα Meta έξυπνα γυαλιά και τη ροή δεδομένων που αυτά δημιουργούν. Το κεντρικό ερώτημα είναι αν η τεχνολογία αυτή συμβαδίζει με τους κανόνες προστασίας δεδομένων και τη θεμελιώδη αρχή της συναίνεσης. Οι πολίτες που εμφανίζονται στα βίντεο αυτά δεν γνωρίζουν ότι καταγράφονται και ακόμα λιγότερο ότι το υλικό τους αξιοποιείται για να εκπαιδεύσει συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η διαφορά με τη χρήση κινητού τηλεφώνου είναι κρίσιμη: η κάμερα ενός smartphone είναι ορατή και λειτουργεί ως έμμεση προειδοποίηση, ενώ τα γυαλιά εξαλείφουν αυτή την προφανή ένδειξη.
Παράλληλα, πολλοί χρήστες στο διαδίκτυο σχολίασαν με χιούμορ την υπόθεση, παρομοιάζοντάς τη με τη γνωστή σκηνή κατασκοπείας από τις παλιές ελληνικές ασπρόμαυρες ταινίες: ο ανακριτής που κρατά μια εφημερίδα με τρύπα για να κατασκοπεύει τον στόχο του. «Ε, στον σημερινό κόσμο της καθημερινής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης όλο αυτό έχει αντικατασταθεί από τα Meta έξυπνα γυαλιά ηλίου», έγραφαν χαρακτηριστικά στα σχόλια. Πέρα από τον χιουμοριστικό τόνο, η σύγκριση αυτή αποτυπώνει μια βαθύτερη ανησυχία: η παρακολούθηση έχει γίνει αθέατη, ανέξοδη και καθημερινή. Η συζήτηση για το αν η τεχνολογία αυτή συμβαδίζει με τους κανόνες προστασίας δεδομένων έχει μπει πλέον επίσημα στην ατζέντα των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών.
