Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέληξαν σε συμφωνία να σταματήσουν προσωρινά τις εκατέρωθεν επιθέσεις, στέλνοντας ένα σήμα αποκλιμάκωσης μόλις 11 ημέρες μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης. Αντιπροσωπείες των δύο χωρών αναμένεται να συναντηθούν την Τρίτη 30 Ιουνίου στη Ντόχα, πρωτεύουσα του Κατάρ, με στόχο να επιλύσουν τη διαμάχη τους για τα Στενά του Ορμούζ. Την είδηση μετέδωσε ο ιστότοπος Axios επικαλούμενος πηγές από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ παρόμοιες πληροφορίες μετέδωσε και το CNN.
Διαβάστε επίσης: Το Ισραήλ ανατίναξε σήραγγα της Χεζμπολάχ στον Λίβανο
Πώς οδηγηθήκαμε στη νέα συμφωνία
Η εκεχειρία που μετράει μόλις 11 ημέρες είχε ήδη αρχίσει να ταλαντεύεται επικίνδυνα. Παρά το «μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ» που υπογράφτηκε στις 17 Ιουνίου, οι ένοπλες δυνάμεις των δύο χωρών αντάλλαξαν πλήγματα τις τελευταίες ημέρες και αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός. Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρέθηκε ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, της κρίσιμης θαλάσσιας οδού μέσω της οποίας διακινείται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου. Η νέα ανάφλεξη πυροδοτήθηκε από αντικρουόμενες ερμηνείες του μνημονίου, κυρίως ως προς τους όρους που αφορούν τη ναυσιπλοΐα στα Στενά.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios ότι «αποφασίσαμε να σταματήσουμε κάθε κινητική δραστηριότητα», χρησιμοποιώντας τον στρατιωτικό όρο για πλήγματα και επιθέσεις. Δεύτερος Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι οι δύο πλευρές θα αποσυρθούν «προς το παρόν» και ότι τα εμπορικά πλοία θα μπορούν να «κυκλοφορούν ελεύθερα» στα Στενά, καθώς οι διαπραγματεύσεις για το διαρκές τέλος του πολέμου θα συνεχίζονται. Το ίδιο επιβεβαίωσε αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ στο Γαλλικό Πρακτορείο, τονίζοντας ότι «τα δύο μέρη θα σταματήσουν και τα πλοία θα μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα» στα Στενά του Ορμούζ και γύρω από αυτά.
Σύμφωνα με τους όρους του μνημονίου, το Ιράν δεσμεύτηκε να επιτρέπει την ασφαλή και απρόσκοπτη διέλευση πλοίων του εμπορικού ναυτικού από τα Στενά. Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ ανέλαβαν να προχωρήσουν στην άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο. Παράλληλα, κατά τις διαπραγματεύσεις της περασμένης εβδομάδας στην Ελβετία, η αμερικανική αντιπροσωπεία υπό τον Αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς συμφώνησε με το Ιράν στη δημιουργία «hotline» μεταξύ του αμερικανικού στρατού και των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), για τον συντονισμό της κυκλοφορίας στα Στενά. Ωστόσο, μέχρι το Σάββατο, η γραμμή αυτή δεν είχε τεθεί σε λειτουργία, επιδεινώνοντας την ήδη τεταμένη κατάσταση.
Αντιδράσεις και ευρύτερο πλαίσιο
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ξανάρχισε τις απειλές το Σάββατο το βράδυ, διαμηνύοντας πως εξέταζε το ενδεχόμενο να διατάξει ξανά τον πόλεμο για να «τελειώσει τη δουλειά». Ο ίδιος δήλωσε ότι το Ιράν «θα έπαυε να υπάρχει» αν έπαιρνε τέτοια απόφαση. Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν τη στιγμή που και οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνταν για παραβιάσεις της συμφωνίας, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα εκρηκτικό κλίμα. Ούτε ο Λευκός Οίκος ούτε η Τεχεράνη έκαναν επίσημο σχολιασμό για τη συνάντηση της Τρίτης.
Το Ιράν απουσίασε από τις τεχνικές συνομιλίες που είχαν προγραμματιστεί για την Κυριακή, επικαλούμενο τις πρόσφατες επιθέσεις εναντίον του και ανεκπλήρωτους όρους του Μνημονίου Κατανόησης. Μέλος του Γραφείου Διατήρησης των Έργων του Ανώτατου Ηγέτη δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι ένας από τους λόγους ήταν η αβεβαιότητα σχετικά με την πρόσβαση σε παγωμένα κεφάλαια. Η πρόσφατη συμφωνία για παύση των εχθροπραξιών ανοίγει τον δρόμο για τις συνομιλίες της Τρίτης στη Ντόχα, οι οποίες αρχικά είχαν προγραμματιστεί να γίνουν στην Ελβετία ώστε να συζητηθεί το πυρηνικό πρόγραμμα — η κλιμάκωση τις μετέφερε σε διαφορετικό τόπο και τις επανέφερε στο ζήτημα των Στενών.
Σε αυτό το ευρύτερο ανατολικό πλαίσιο, η Χεζμπολάχ ανακοίνωσε ότι επιφυλάσσεται του δικαιώματος να «υπερασπιστεί την πατρίδα», μετά τις νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο. Το σιιτικό κίνημα, που πρόσκειται στο Ιράν, χαρακτήρισε τις ισραηλινές επιθέσεις «κατάφωρη παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός» που το ίδιο «τηρεί ως τώρα», ενώ τόνισε ότι «καταγράφει τις παραβιάσεις». Ο αρχηγός της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κάσεμ, είχε ήδη χαρακτηρίσει τη συμφωνία-πλαίσιο που υπογράφτηκε στην Ουάσινγκτον την Παρασκευή «μεγάλο λάθος», «ταπεινωτική» και «άκυρη», με το επιχείρημα ότι «αντιπροσωπεύει μια εγκατάλειψη εθνικής κυριαρχίας».
Τι αναμένεται στη Ντόχα
Οι συνομιλίες της Τρίτης 30 Ιουνίου στη Ντόχα αναμένεται να επικεντρωθούν στον τρόπο εφαρμογής των όρων του μνημονίου για τα Στενά του Ορμούζ και την αποκλιμάκωση των εντάσεων. Ο Νικ Στιούαρτ, επικεφαλής της τεχνικής ομάδας των ΗΠΑ, αναμένεται να συμμετάσχει στις συνομιλίες σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο. Στόχος παραμένει η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορικών πλοίων στον κρίσιμο αυτόν θαλάσσιο διάδρομο, από τον οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου. Οι τεχνικές συζητήσεις αναμένεται να καλύψουν όλα τα ζητήματα του μνημονίου κατανόησης, με αμφότερες τις πλευρές να γνωρίζουν ότι το παράθυρο της διπλωματίας παραμένει ανοιχτό — αν και εξαιρετικά στενό.
