Ριζική αλλαγή έρχεται στον τρόπο με τον οποίο ενημερώνονται οι αιτούντες άσυλο για τα δικαιώματα και τις επιλογές τους, καθώς η δωρεάν νομική καθοδήγηση περνά πλέον αποκλειστικά στα χέρια πιστοποιημένων δικηγόρων και όχι σε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Η αλλαγή προβλέπεται σε νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ και την οποία συνυπογράφουν ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης και ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης. Το νέο πλαίσιο αφορά το πρώτο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας και εισάγει αυστηρότερους όρους, νέο μηχανισμό ελέγχου, αλλά και οικονομικά κίνητρα που συνδέονται άμεσα με τις επιστροφές.
Το νέο Μητρώο Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης
Η βασική δομική αλλαγή είναι η δημιουργία του «Μητρώου Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης», το οποίο θα τηρείται στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών και θα εποπτεύεται από την Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της Ελλάδας. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η ενημέρωση των αιτούντων άσυλο δεν θα γίνεται πλέον μέσω ΜΚΟ, όπως ίσχυε έως σήμερα, αλλά αποκλειστικά από πιστοποιημένους νομικούς. Οι δικηγόροι που θα εγγράφονται στο Μητρώο θα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να έχουν παρακολουθήσει ειδική επιμόρφωση και να μην εμπίπτουν σε ασυμβίβαστα που θέτει η απόφαση. Παράλληλα, θεσπίζεται μηχανισμός ελέγχου της ποιότητας και της ορθότητας της παρεχόμενης καθοδήγησης, ώστε η διαδικασία να είναι πιο διαφανής και ελεγχόμενη σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς.
Σύμφωνα με την ΚΥΑ, η ενημέρωση των αιτούντων θα πραγματοποιείται μέσα από ομαδικές ή ατομικές συνεδρίες, στις οποίες οι δικηγόροι θα εξηγούν αναλυτικά τις επιλογές που έχουν στη διάθεσή τους στο πλαίσιο της αιτούμενης διεθνούς προστασίας. Στόχος είναι οι μετανάστες να γνωρίζουν εξαρχής τόσο τα δικαιώματά τους όσο και τις συνέπειες τυχόν απόρριψης του αιτήματός τους, ώστε να μπορούν να λάβουν τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Αμοιβή 160 ευρώ ανά συνεδρία και μπόνους 250 ευρώ
Το πιο κρίσιμο σημείο της απόφασης εντοπίζεται στο άρθρο 9, όπου καθορίζεται το οικονομικό πλαίσιο αμοιβών. Κάθε δικηγόρος που διεξάγει συνεδρία νομικής καθοδήγησης, είτε ατομική είτε ομαδική, θα λαμβάνει βασική αμοιβή 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Ωστόσο, προβλέπεται και ένα πρόσθετο, σαφώς υψηλότερο, οικονομικό κίνητρο: εάν αιτούντες που δεν διαθέτουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ υποβάλουν αίτηση εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης εντός δύο μηνών από τη συνεδρία ενημέρωσης, ο δικηγόρος που τους καθοδήγησε δικαιούται πρόσθετη αμοιβή 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Σημειώνεται πως το μπόνους αυτό δεν καταβάλλεται με την απλή υποβολή της αίτησης αναχώρησης, αλλά μόνο όταν η διαδικασία επιστροφής έχει ολοκληρωθεί πλήρως. Με άλλα λόγια, το κίνητρο συνδέεται με πραγματική, ολοκληρωμένη επιστροφή και όχι με μία τυπική δήλωση πρόθεσης εκ μέρους του αιτούντος.
Η πολιτική «φυλακή ή επιστροφή» του Θάνου Πλεύρη
Η νέα ρύθμιση εντάσσεται στη ευρύτερη πολιτική γραμμή που έχει χαράξει ο Θάνος Πλεύρης στο μεταναστευτικό, σύμφωνα με την οποία όσοι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για διεθνή προστασία δεν μπορούν να παραμένουν επ’ αόριστον στη χώρα. Το σχήμα που το υπουργείο περιγράφει ως «φυλακή ή επιστροφή» βρίσκεται ήδη σε εφαρμογή. Σύμφωνα με στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το prototheme.gr, 599 άτομα έχουν κάνει ήδη χρήση αυτού του πλαισίου προκειμένου να αποφύγουν τη φυλάκιση και να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους. Από αυτούς, η επιστροφή έχει ολοκληρωθεί για 450 άτομα, ενώ για τους υπόλοιπους η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Με τη νέα ΚΥΑ, το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου επιχειρεί να εντάξει και το στάδιο της νομικής ενημέρωσης στην ίδια λογική διαχείρισης του μεταναστευτικού ζητήματος. Ο αιτών άσυλο, ιδίως όταν προέρχεται από χώρα με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας, θα ενημερώνεται πλέον από την πρώτη στιγμή, μέσω πιστοποιημένου δικηγόρου, για το σύνολο των επιλογών που έχει μπροστά του, συμπεριλαμβανομένης και της δυνατότητας οικειοθελούς αναχώρησης. Η κυβέρνηση φαίνεται να στοχεύει σε μια πιο συστηματική και ελεγχόμενη διαχείριση των ροών, αντικαθιστώντας τον ρόλο των ΜΚΟ με ένα θεσμοθετημένο δίκτυο νομικών, το οποίο συνδυάζει επαγγελματική πιστοποίηση με άμεσα οικονομικά κίνητρα.
