Μια νέα επιστημονική έρευνα ρίχνει φως στους λόγους για τους οποίους εκατομμύρια άνθρωποι περνούν καθημερινά ώρες ολόκληρες κολλημένοι στην οθόνη του κινητού τους. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Acta Psychologica, εξέτασε τους ψυχολογικούς παράγοντες που οδηγούν στην υπερβολική χρήση smartphone ανάμεσα σε νέους ενήλικες. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο βασικά αίτια: τον φόβο ότι χάνουμε σημαντικές εμπειρίες, γνωστό ως FOMO (Fear of Missing Out), και τη μειωμένη αυτοπειθαρχία. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα φοιτητών στην Ουγγαρία και τα ευρήματά της αναδεικνύουν μια σύνθετη εικόνα πίσω από μια φαινομενικά απλή συνήθεια.
Μία στους τρεις νέους «κολλημένος» στην οθόνη
Στη μελέτη συμμετείχαν 225 φοιτητές, ηλικίας από 18 έως 34 ετών, οι οποίοι χωρίστηκαν από τους ερευνητές σε τρεις διαφορετικές ομάδες ανάλογα με τον τρόπο και την ένταση χρήσης του smartphone τους. Η κατηγοριοποίηση αυτή επέτρεψε στην ερευνητική ομάδα να συγκρίνει συμπεριφορές και χαρακτηριστικά προσωπικότητας ανάμεσα σε όσους χρησιμοποιούν το κινητό τους μετρημένα και σε όσους το έχουν σχεδόν μόνιμα «αγκαλιά». Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορά το μέγεθος του φαινομένου: περίπου το 35% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι χρησιμοποιεί το smartphone του πάνω από πέντε ώρες την ημέρα.
Η συγκεκριμένη ομάδα δεν χρησιμοποιούσε το κινητό κυρίως για επικοινωνία με φίλους ή συγγενείς, όπως ίσως θα περίμενε κανείς. Αντίθετα, η χρήση επικεντρωνόταν σε ψυχαγωγικό περιεχόμενο, παρακολούθηση ειδήσεων και ατέρμονη περιήγηση στο διαδίκτυο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτοί οι χρήστες παρουσίαζαν σαφώς υψηλότερα επίπεδα χρήσης του κινητού σε σύγκριση με τις άλλες δύο ομάδες της έρευνας, γεγονός που τους οδήγησε να αναζητήσουν τι ακριβώς κρύβεται πίσω από αυτή τη διαφορά συμπεριφοράς.
Ο ρόλος του FOMO και της αυτοπειθαρχίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος του νευρωτισμού, ενός χαρακτηριστικού προσωπικότητας που σχετίζεται με το άγχος, την ανασφάλεια και τη συναισθηματική αστάθεια. Αρχικά, τα δεδομένα έδειξαν ότι τα άτομα με υψηλότερο νευρωτισμό είχαν περισσότερες πιθανότητες να κάνουν υπερβολική χρήση του smartphone τους. Ωστόσο, όταν οι επιστήμονες συνυπολόγισαν το FOMO και την αυτοπειθαρχία στην ανάλυσή τους, η άμεση αυτή σχέση εξαφανίστηκε εντελώς. Με άλλα λόγια, δεν είναι ο νευρωτισμός καθαυτός που οδηγεί στον εθισμό, αλλά ο φόβος απώλειας εμπειριών και η αδυναμία αυτοελέγχου που τον συνοδεύουν.
Η ομάδα με τη μεγαλύτερη χρήση κινητού εμφάνιζε επιπλέον χειρότερη ποιότητα ύπνου, αυξημένη ευαισθησία στην κριτική και στην αποτυχία, καθώς και έντονη τάση αναζήτησης νέων και ευχάριστων ερεθισμάτων. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες αυτοί παρουσίαζαν χαμηλότερα επίπεδα επιμονής, δυσκολευόμενοι να παραμείνουν προσηλωμένοι σε μακροπρόθεσμους στόχους τους. Οι ερευνητές τονίζουν πάντως πως δεν έχει κάθε πολύωρη χρήση αρνητικό πρόσημο, καθώς αυτό που φαίνεται να μετράει περισσότερο είναι ο λόγος πίσω από τη χρήση και όχι μόνο η διάρκειά της.
Τι προτείνουν οι ειδικοί
Με βάση τα ευρήματα, οι ερευνητές προτείνουν η αντιμετώπιση του προβλήματος να επικεντρωθεί στην πηγή του και όχι απλώς στο σύμπτωμα. Η καταπολέμηση του FOMO και η ενίσχυση της αυτοπειθαρχίας φαίνεται να αποτελούν πιο αποτελεσματικές στρατηγικές σε σχέση με τον απλό χρονικό περιορισμό της χρήσης smartphone. Η έρευνα, αν και πραγματοποιήθηκε σε σχετικά μικρό δείγμα φοιτητών στην Ουγγαρία, προσφέρει σημαντικά στοιχεία για την κατανόηση ενός φαινομένου που αφορά πλέον εκατομμύρια νέους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
