Το ζήτημα της ιδιοκτησίας των αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης βρέθηκε στο επίκεντρο διεθνούς συζήτησης μετά από άρθρο του Αμερικανού γερουσιαστή Μπέρνι Σάντερς στους New York Times την 1η Ιουνίου. Η συζήτηση αυτή απέκτησε άμεση πρακτική διάσταση για την Ευρώπη, καθώς μία εβδομάδα αργότερα η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε τις βάσεις μιας προσέγγισης που κινείται στην ίδια κατεύθυνση, εστιάζοντας ειδικά στον τομέα της ενέργειας. Η ανάπτυξη μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αναδεικνύεται πλέον σε στρατηγική προτεραιότητα για τις Βρυξέλλες. Την ανάλυση του θέματος υπογράφουν οι ερευνητές Ελισσαίος Σαρμάς από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ο καθηγητής Antonello Monti από το Fraunhofer FIT και το RWTH Aachen University, καθώς και ο Ricardo Bessa από το INESC TEC.
Η πολυπλοκότητα των δικτύων ενέργειας
Σύμφωνα με την ανάλυση, τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας γίνονται ολοένα πιο πολύπλοκα λόγω της αυξανόμενης παρουσίας ενεργών συσκευών, όπως τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες. Ο μεγάλος αριθμός κατανεμημένων στοιχείων στο δίκτυο δημιουργεί νέες προκλήσεις και θέτει το ερώτημα αν οι κλασικές λύσεις αυτοματισμού επαρκούν πλέον για το μέλλον. Παράλληλα, νέα φορτία όπως οι αντλίες θερμότητας, τα κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης και τα ηλεκτρικά οχήματα προσθέτουν επιπλέον βάρος στην πολυπλοκότητα του συστήματος. Το αποτέλεσμα είναι ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων έξυπνων συσκευών, πλήρως ψηφιακών, που παράγουν δεδομένα και μπορούν να ελεγχθούν εξ αποστάσεως. Σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνητή νοημοσύνη θεωρείται πολύτιμο εργαλείο για τη διαχείριση ενός τόσο πλούσιου σε δεδομένα συστήματος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει την πρόκληση αυτή, προωθώντας προγράμματα που στοχεύουν στη δημιουργία της κατάλληλης τεχνολογικής βάσης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα κρίσιμα ερωτήματα που τίθενται αφορούν τον τρόπο ανάπτυξης θεμελιωδών μοντέλων που θα βοηθούν τους διαχειριστές δικτύων, αλλά και το ποιος θα πρέπει να κατέχει και να συντηρεί τα μοντέλα αυτά, δεδομένης της στρατηγικής σημασίας του ενεργειακού τομέα. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν διαθέσιμες εμπορικές λύσεις, κάτι που θεωρείται ευκαιρία για την Ευρώπη να κινηθεί προς τη σωστή κατεύθυνση. Η μόνη σχετική πρωτοβουλία παγκοσμίως είναι το GridFM, μια παγκόσμια επιστημονική συνεργασία που ξεκίνησαν η IBM και η Hydro-Québec.
Ο ρόλος του προγράμματος Horizon Europe
Για να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση, η Ευρώπη διαθέτει μια μοναδική δομή μέσω του ερευνητικού προγράμματος Horizon Europe. Το μεγάλο αυτό ερευνητικό πρόγραμμα δημιουργεί ένα οικοσύστημα συνεργασίας μεταξύ ερευνητικών κέντρων και εταιρειών, τα οποία αναπτύσσουν από κοινού καινοτομία σε ανοιχτό πλαίσιο. Το οικοσύστημα αυτό βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ειδικότερα με τη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, γνωστή ως DG Energy. Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει μια υγιή, επιστημονικά τεκμηριωμένη διαδικασία, στην οποία η ερευνητική κοινότητα βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Μέσα από αυτή την ανταλλαγή, η ανάγκη ανάπτυξης ευρωπαϊκών, κυρίαρχων και αξιόπιστων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης αναδείχθηκε ως ζήτημα επείγουσας προτεραιότητας. Έγινε σαφές πως ήταν κρίσιμο να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για μια σωστή λύση, προτού η αγορά προλάβει να διαμορφώσει καταστάσεις ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος σε έναν τομέα όπου το δημόσιο συμφέρον οφείλει να έχει προτεραιότητα. Ως αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας, η DG Energy της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προχώρησε στην έναρξη μιας ανοιχτής και διαφανούς διαδικασίας, η οποία σηματοδοτεί το επόμενο βήμα στην προσπάθεια για τη διαμόρφωση ευρωπαϊκής πολιτικής γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη στον ενεργειακό τομέα.
