Το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας αποκτά ολοένα πιο έντονο νησιωτικό και επαρχιακό χαρακτήρα, καθώς νέα στοιχεία δείχνουν πως η ερήμωση των νησιών και της υπαίθρου προχωρά με ταχύτερους ρυθμούς από ό,τι αρχικά εκτιμούνταν. Ο πληθυσμός συγκεντρώνεται σε ελάχιστες αστικές περιοχές, ενώ οι μικρότερες νησιωτικές κοινότητες αδειάζουν, με τις γεννήσεις να υπολείπονται σταθερά των θανάτων. Οι προβλέψεις για το 2050 κάνουν λόγο για περαιτέρω συρρίκνωση του συνολικού πληθυσμού της χώρας, ενδεχομένως κάτω από τα 9 εκατομμύρια κατοίκους. Παράλληλα, στα ίδια νησιά που χάνουν μόνιμο πληθυσμό, η καλοκαιρινή τουριστική περίοδος αναδεικνύει ένα δεύτερο, εξίσου πιεστικό πρόβλημα: τη λειψυδρία.
Διαβάστε επίσης: Νέες εκρήξεις στο Ιράν μετά τα αμερικανικά πλήγματα
Η άνιση κατανομή του πληθυσμού στον ελλαδικό χώρο
Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) με τίτλο «Η εξαιρετικά άνιση κατανομή του πληθυσμού στον ελλαδικό χώρο», οι περιφέρειες του κεντρικού τομέα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης καταλαμβάνουν μόλις το 2,8% της έκτασης της χώρας, συγκεντρώνοντας όμως 2,09 εκατομμύρια κατοίκους, δηλαδή το 20% του συνολικού πληθυσμού. Η έρευνα, της οποίας τα συμπεράσματα δημοσίευσε ο καθηγητής Βασίλης Παππάς, δείχνει ότι οι 10 πολυπληθέστερες από τις συνολικά 74 Περιφερειακές Ενότητες της χώρας -οι 6 εκ των οποίων βρίσκονται στην Αττική- συγκεντρώνουν το 53% του πληθυσμού σε μόλις το 12,8% της έκτασης της Ελλάδας. Αντίθετα, οι 10 Περιφερειακές Ενότητες με τον μικρότερο πληθυσμό συγκεντρώνουν μόλις το 0,86% των κατοίκων, δηλαδή περίπου 89.900 άτομα, σε ποσοστό 2,1% της συνολικής επιφάνειας της χώρας.
Στο ίδιο μοτίβο εντάσσεται και η εικόνα στους δήμους. Στους 10 πολυπληθέστερους δήμους της χώρας –Αθηναίων, Θεσσαλονίκης, Πατρέων, Ηρακλείου, Πειραιώς, Λαρισαίων, Βόλου, Περιστερίου, Ρόδου και Ιωαννιτών– κατοικεί το 21% του συνολικού πληθυσμού, δηλαδή περίπου 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το στοιχείο ότι το 80% του πληθυσμού της χώρας διαμένει σε μόλις 710 από τους συνολικά 13.589 οικισμούς που καταγράφονται. Η νησιωτική Ελλάδα εμφανίζει το πιο οξυμένο πρόβλημα, καθώς οι θάνατοι υπερτερούν αισθητά των γεννήσεων, με την τάση να επιδεινώνεται όσο μικρότερο σε πληθυσμό είναι το νησί.
Η λειψυδρία επιβαρύνει τα νησιά που αδειάζουν
Το πρόβλημα της ερήμωσης των νησιών συνδέεται στενά και με ένα δεύτερο ζήτημα που κορυφώνεται κάθε καλοκαίρι: την επάρκεια νερού. Ο Ιούλιος αποτελεί παραδοσιακά τον πρώτο από τους δύο μήνες αιχμής της τουριστικής περιόδου, όμως παράλληλα με την αύξηση της επισκεψιμότητας εντείνεται και η πίεση στους υδάτινους πόρους πολλών νησιών. Επιστημονικές εκτιμήσεις τοποθετούν την Ανατολική Μεσόγειο ανάμεσα στις περιοχές που αναμένεται να πληγούν περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, με συχνότερα φαινόμενα παρατεταμένης ξηρασίας και μείωση των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων. Η μείωση των βροχοπτώσεων, η εξάντληση του υδροφόρου ορίζοντα και οι αυξημένες ανάγκες των θερινών μηνών συνθέτουν ένα πρόβλημα που, όπως επισημαίνεται, έχει πλέον αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα.
Η πολιτεία έχει ήδη κηρύξει σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας νησιά όπως η Τήνος, η Αλόννησος και το Μεγανήσι, ενώ η Πάτμος παραμένει σε αντίστοιχο καθεστώς. Οι δήμαρχοι των νησιών αυτών, όπως προκύπτει από σχετική έρευνα, τονίζουν ότι η αιτία δεν είναι αποκλειστικά ο υπερτουρισμός, παρότι αναγνωρίζουν τη συμβολή του, αλλά ένας συνδυασμός παραγόντων. Η Τήνος αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερκατανάλωσης, η Αλόννησος έχει δει τα αποθέματά της να εξαντλούνται, το Μεγανήσι παλεύει με ανεπαρκή τροφοδοσία, στην Πάτμο οι βροχοπτώσεις του φετινού χειμώνα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο, ενώ στην Κύθνο ο υδροφόρος ορίζοντας έχει φτάσει πλέον στα όριά του. Κοινός παρονομαστής παραμένουν η πολυετής ανομβρία, η υποβάθμιση των υδάτινων αποθεμάτων και οι παλαιές υποδομές ύδρευσης.
Τι ακολουθεί για τα νησιά σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης
Η κήρυξη καθεστώτος έκτακτης ανάγκης σε νησιά όπως η Τήνος, η Αλόννησος και το Μεγανήσι έγινε με στόχο να επιταχυνθούν οι διαδικασίες υλοποίησης έργων ύδρευσης και αφαλάτωσης, ώστε να αντιμετωπιστεί άμεσα η έλλειψη νερού κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου. Στην Πάτμο, το καθεστώς έκτακτης ανάγκης παραμένει σε ισχύ έως το τέλος Ιουλίου. Το φαινόμενο της ερήμωσης των νησιών, σε συνδυασμό με τη χρόνια λειψυδρία, δείχνει ότι οι μικρές νησιωτικές κοινότητες καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα δύο πιεστικά προβλήματα: τη συρρίκνωση του μόνιμου πληθυσμού τους και την ανεπάρκεια βασικών υποδομών τη στιγμή που ο αριθμός των επισκεπτών εκτοξεύεται.
