Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς στην Ελλάδα καταγράφει ανησυχητική πτώση, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Η εμπιστοσύνη των πολιτών προς την κεντρική κυβέρνηση μειώθηκε στο 24% το 2025, από 32% το 2023, ενώ αντίστοιχη πτώση καταγράφηκε και για το κοινοβούλιο, τα πολιτικά κόμματα και τη δημόσια διοίκηση. Η διαπίστωση δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε θεσμική κατάρρευση, δείχνει όμως ότι τα επίπεδα εμπιστοσύνης προς τους δημόσιους θεσμούς παραμένουν χαμηλότερα από τον μέσο όρο των χωρών-μελών του Οργανισμού.
Τι δείχνουν τα στοιχεία του ΟΟΣΑ
Στην πιο πρόσφατη έρευνα του ΟΟΣΑ, η πτώση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς δεν περιορίζεται στην κεντρική κυβέρνηση. Το ίδιο αρνητικό μοτίβο εντοπίζεται στο κοινοβούλιο, στα πολιτικά κόμματα και στη δημόσια διοίκηση, γεγονός που δείχνει μια ευρύτερη τάση αποστασιοποίησης των πολιτών από τους θεσμικούς φορείς της χώρας. Η σύγκριση ανάμεσα στο 2023 και στο 2025 αποτυπώνει μια πτώση οκτώ ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε δύο μόλις χρόνια, κάτι που ο Οργανισμός θεωρεί σημαντικό δείκτη προς παρακολούθηση.
Ο ΟΟΣΑ αποδίδει το φαινόμενο σε πολλαπλούς παράγοντες. Ο πρώτος και σημαντικότερος είναι η μακρά οικονομική κρίση της περιόδου 2010-2018, η οποία αποδυνάμωσε την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα και το κράτος γενικότερα. Σύμφωνα με τη διεθνή έρευνα, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς κατέρρευσε εκείνη την περίοδο και δεν έχει ακόμη ανακάμψει πλήρως, παρά τις όποιες οικονομικές βελτιώσεις ακολούθησαν. Παράλληλα, η αντίληψη περί διαφθοράς και ατιμωρησίας εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς υποθέσεις διαφθοράς, καθυστερήσεις στη Δικαιοσύνη και η αίσθηση ότι οι κανόνες δεν εφαρμόζονται ισότιμα υπονομεύουν την αξιοπιστία του κράτους στα μάτια των πολιτών.
Οι αιτίες πίσω από την κρίση εμπιστοσύνης
Η χαμηλή ποιότητα ορισμένων δημόσιων υπηρεσιών φαίνεται επίσης να επηρεάζει σημαντικά την εικόνα των θεσμών. Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι οι Έλληνες δηλώνουν μικρότερη ικανοποίηση από τον μέσο όρο του Οργανισμού ιδιαίτερα στους τομείς της υγείας και της δημόσιας διοίκησης, δύο πεδία με τα οποία οι πολίτες έρχονται σε καθημερινή επαφή. Επιπλέον, η έντονη πολιτική πόλωση οδηγεί πολλούς πολίτες να αξιολογούν τους θεσμούς με βάση την πολιτική τους τοποθέτηση και όχι αποκλειστικά με βάση την πραγματική απόδοσή τους, κάτι που περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εικόνα.
Παρά τη χαμηλή εμπιστοσύνη στους πολιτικούς θεσμούς, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει πως η ελληνική οικονομία έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με ανάπτυξη, αυξημένες επενδύσεις και μεγαλύτερη δημοσιονομική σταθερότητα. Αυτό το στοιχείο είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, καθώς δείχνει ότι η οικονομική ανάκαμψη δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αποκατάσταση της θεσμικής εμπιστοσύνης. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα φαίνεται να αντιμετωπίζει σήμερα περισσότερο μια κρίση εμπιστοσύνης παρά μια πλήρη κρίση λειτουργίας των θεσμών της.
Τι απαιτείται για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης
Η διεθνής εμπειρία, όπως καταγράφεται από τον ΟΟΣΑ, δείχνει ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών αυξάνεται όταν η Δικαιοσύνη λειτουργεί γρήγορα και ανεξάρτητα, όταν η διαφθορά αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά και όταν οι δημόσιες υπηρεσίες γίνονται πιο αξιόπιστες και ψηφιοποιημένες. Καθοριστικό ρόλο παίζει επίσης η διαφάνεια με την οποία μια κυβέρνηση εξηγεί τις αποφάσεις της και λογοδοτεί για τα αποτελέσματά τους στους πολίτες.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό, η ανάκτηση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς είναι συνήθως μια πολύ πιο αργή διαδικασία σε σχέση με την οικονομική ανάκαμψη και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αξιοπιστία των προσώπων που απαρτίζουν την κυβερνητική μηχανή. Η βελτίωση, όπως τονίζεται, δεν είναι αδύνατη, απαιτεί όμως μακροχρόνια και συνεπή προσπάθεια από την πλευρά της πολιτείας, ώστε τα ποσοστά εμπιστοσύνης να επιστρέψουν σταδιακά στα επίπεδα του 2023.
