Στην Κούβα του 2026 το σκοτάδι δεν είναι πια σχήμα λόγου ούτε η κάπως ρομαντική εικόνα μιας Καραϊβικής χώρας που έμαθε να ζει με λιγότερα. Είναι πραγματικό σκοτάδι, πυκνό και επαναλαμβανόμενο, που μπορεί να κρατήσει μια ολόκληρη ημέρα. Οι κάτοικοι του νησιού περιμένουν τις σύντομες και απρόβλεπτες επιστροφές του ηλεκτρικού ρεύματος για να μαγειρέψουν, να φορτίσουν ένα τηλέφωνο ή να βάλουν μπροστά την αντλία του νερού. Πρόκειται για μια καθημερινότητα που, ύστερα από δεκαετίες αντοχής, μοιάζει πλέον σχεδόν ανέφικτη.
Τα πολύωρα και κάποτε πολυήμερα μπλακ-άουτ ενός απαρχαιωμένου ενεργειακού δικτύου συνοδεύονται από έλλειψη καυσίμων, τροφίμων και φαρμάκων. Παράλληλα, ο τουρισμός υποχωρεί, οι μεταφορές δυσκολεύουν και η ζωή στο νησί γίνεται όλο και πιο επισφαλής. Υστερα από επαναστάσεις, εμπάργκο και διαδοχικές κρίσεις, φαίνεται πως έχει έρθει το τέλος μιας εποχής για την Κούβα — ένα τέλος ταυτόχρονα συμβολικό και πραγματικό.
Το τέλος ενός ιστορικού υποδείγματος
Δεν πρόκειται για το θεαματικό τέλος της επανάστασης που προφήτευαν επί εξήντα χρόνια οι εχθροί της, αλλά για κάτι πιο αργό και βαθύτερο. Αφορά την εξάντληση ενός συστήματος που άντεξε τον Ψυχρό Πόλεμο, την πτώση της Σοβιετικής Ενωσης και την τρομακτική «Ειδική Περίοδο» της δεκαετίας του ’90. Σήμερα, ωστόσο, η κυβέρνηση αναγκάζεται να ανοίξει δρόμους προς μια ιδιωτική οικονομία την οποία κάποτε αντιμετώπιζε σχεδόν ως ιδεολογικό μίασμα. Η στροφή αυτή δείχνει πόσο βαθιά έχει φτάσει η κρίση στο εσωτερικό του νησιού.
Τα νέα μέτρα του Ντίας-Κανέλ
Τον Ιούλιο η κυβέρνηση του Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ προχώρησε σε νέα μέτρα που επιτρέπουν μεγαλύτερο ρόλο στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, ακόμη και στην εισαγωγή καυσίμων και φαρμάκων, στη γεωργία και στον τουρισμό. Η κυβέρνηση επιμένει πάντως ότι οι στρατηγικοί τομείς θα παραμείνουν υπό κρατικό έλεγχο. Πρόκειται για μια αναγκαστική υβριδική συνθήκη, που προβλήθηκε ως η μοναδική λύση ικανή να σώσει την Κούβα από την απόλυτη καταστροφή. Οι σημερινές ασφυκτικές συνθήκες, ωστόσο, αναγκάζουν ήδη εκατοντάδες πολίτες να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Η έξοδος πολιτών και ξένων κατοίκων
Δεν είναι τυχαίο ότι καθημερινά εκατοντάδες ξένοι κάτοικοι, μεταξύ των οποίων πολλοί Ελληνες, εγκαταλείπουν το νησί παρότι κάποτε υπόσχονταν πως δεν θα το άφηναν ποτέ. Αδυνατούν πλέον απλώς να επιβιώσουν. Ακόμα και ο τουρισμός, που για χρόνια τροφοδοτούσε την Κούβα με το απαραίτητο συνάλλαγμα και τη βοηθούσε να αντέξει, δεν μπορεί σήμερα να λειτουργήσει χωρίς νερό και στοιχειώδη ηλεκτροδότηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η οικονομία του νησιού βρίσκεται σε έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο δύσκολα φαίνεται διέξοδος.
Η εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο βρίσκει το νησί να αναρωτιέται όχι τόσο τι απέμεινε από τον ίδιο, αφού ο μύθος του έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικός, όσο τι απέμεινε από τον κόσμο που εκείνος δημιούργησε. Η Κούβα που γνωρίζαμε φαίνεται να υποχωρεί βήμα-βήμα, πιεσμένη από την έλλειψη βασικών αγαθών και τις εξωτερικές συνθήκες, προς έναν άγνωστο και αβέβαιο προορισμό.
