Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ ολοκληρώθηκε στην Τουρκία με τον Ντόναλντ Τραμπ να αφήνει σε εκκρεμότητα το ζήτημα των F-35 στην Τουρκία, παρά τις αρχικές υποσχέσεις του προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για άρση των κυρώσεων CAATSA. Λίγο πριν αναχωρήσει από την Άγκυρα, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι δεν έχει ακόμη αποφασίσει οριστικά αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρήσουν στην προμήθεια. Η Αθήνα παρακολούθησε στενά τις εξελίξεις, καθώς το ζήτημα άπτεται άμεσα των ελληνικών συμφερόντων στο Αιγαίο. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ήδη στείλει σαφές μήνυμα προς τη Συμμαχία για τις τουρκικές απειλές κατά της Ελλάδας.
Οι δηλώσεις Τραμπ και η αναθεώρηση μέσα σε 24 ώρες
Η Σύνοδος ξεκίνησε με τον Ντόναλντ Τραμπ να υπόσχεται στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις CAATSA, ανοίγοντας τον δρόμο για την απόκτηση αμερικανικών μαχητικών F-35 από την Τουρκία. Ωστόσο, λίγο πριν αναχωρήσει από τη χώρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ άλλαξε τόνο, δηλώνοντας ότι πρέπει πρώτα να αποφασιστεί σε ποιους τελικά θα διατεθούν τα μαχητικά. «Το αν τελικά θα προχωρήσουμε σε αυτό, δεν το έχω αποφασίσει ακόμη οριστικά», τόνισε χαρακτηριστικά ο Ντόναλντ Τραμπ.
Διπλωματικές πηγές στην Αθήνα εκτίμησαν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δέχθηκε επίμονες εισηγήσεις από ανθρώπους της απόλυτης εμπιστοσύνης του, προκειμένου να προβεί σε διορθωτικές δηλώσεις. Πέρα από το ερώτημα αν η προμήθεια της Τουρκίας με F-35 ευθυγραμμίζεται με τους ευρύτερους στρατηγικούς στόχους των Ηνωμένων Πολιτειών, οι ίδιες πηγές επεσήμαναν και την αντίδραση στο Αμερικανικό Κογκρέσο, όπου ακόμη και Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές του στενού περιβάλλοντος του Τραμπ εξέφρασαν έντονες αντιρρήσεις.
Οι δύο νόμοι που λειτουργούν ως ασπίδα για την Ελλάδα
Ακόμη και αν ο Αμερικανός πρόεδρος έβρισκε τρόπο να άρει τον ομοσπονδιακό νόμο CAATSA, ο οποίος παραμένει σε ισχύ για την Τουρκία λόγω της απόκτησης και κατοχής του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400, ο δρόμος προς τα F-35 δεν θα ήταν ανοιχτός. Όπως εξήγησε ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Άγγελος Συρίγος, υπάρχει και δεύτερος νόμος που λειτουργεί ως ασπίδα για τα ελληνικά συμφέροντα.
Σύμφωνα με τον Άγγελο Συρίγο, για να ενταχθεί η Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 απαιτείται κοινή επιστολή των υπουργείων Άμυνας και Εξωτερικών των ΗΠΑ προς το Αμερικανικό Κογκρέσο, με την οποία θα διαβεβαιώνουν, ύστερα και από αυτοψία Αμερικανών εμπειρογνωμόνων στην Τουρκία, ότι η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον τους S-400 ή άλλα ρωσικά συστήματα και ότι αυτά δεν πρόκειται να επιστρέψουν στο τουρκικό έδαφος. «Για να τους απομακρύνουν από την Τουρκία, πρέπει να υπάρχει η σύμφωνη γνώμη του πωλητή, δηλαδή της Ρωσίας, ως προς το ποιος θα είναι ο επόμενος αγοραστής. Η Ρωσία που έχει πρόβλημα με το ΝΑΤΟ, γιατί να διευκολύνει μία χώρα του ΝΑΤΟ;» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Άγγελος Συρίγος.
Το μήνυμα Μητσοτάκη και το πλαίσιο της Συνόδου
Πριν ακόμη από την έναρξη της Συνόδου Κορυφής, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απηύθυνε σαφές μήνυμα προς τη Συμμαχία, με βασικό αποδέκτη τον πρόεδρο των ΗΠΑ, υπενθυμίζοντας ότι η Τουρκία απειλεί με πόλεμο την Ελλάδα. «Τη στιγμή που η χώρα μου αντιμετωπίζει casus belli από την Τουρκία σε περίπτωση που ασκήσουμε το έννομο δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα, πιστεύω ότι πρέπει να είναι σαφές ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ευαισθησίες όλων των μελών του NATO», δήλωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Η στάση αυτή αποτύπωσε τη σταθερή γραμμή της ελληνικής διπλωματίας απέναντι σε μια Σύνοδο που, για πρώτη φορά έπειτα από μια δεκαετία διστακτικότητας των Ευρωπαίων, φιλοξενήθηκε στην Τουρκία.
Πριν από περίπου δέκα χρόνια, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε προτείνει η Σύνοδος του 2018 να γίνει στην Κωνσταντινούπολη, όμως αρκετοί Ευρωπαίοι εταίροι είχαν εκφράσει τότε ανησυχίες για την πορεία της τουρκικής δημοκρατίας. Λίγο αργότερα ακολούθησε η απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία και η έναρξη συνομιλιών της Άγκυρας με τη Ρωσία για την απόκτηση των S-400. Στη φετινή Σύνοδο, τα μέλη της Συμμαχίας επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για ενότητα και συμφώνησαν σε νέες στρατιωτικές προμήθειες που ξεπερνούν τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια, με το ζήτημα των F-35 προς την Τουρκία να παραμένει ωστόσο σε εκκρεμότητα.
