Το κυριακάτικο μήνυμα του πρωθυπουργού αναδεικνύει για ακόμη μία φορά πόσο μεγάλη πολιτική βαρύτητα μπορεί να έχει η σιωπή του πρωθυπουργού απέναντι σε τραγικά γεγονότα. Στην παρέμβασή του, ο πρωθυπουργός επέλεξε να μιλήσει για ζητήματα της πολιτικής επικαιρότητας, αφήνοντας ωστόσο εκτός δύο θανάτους που συγκλόνισαν την κοινωνία το τελευταίο διάστημα. Πρόκειται για τον χαμό ενός 20χρονου από αστυνομικά πυρά και τον φρικτό θάνατο ενός εργάτη που κάηκε ζωντανός στον χώρο εργασίας του. Η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτά τα δύο περιστατικά άνοιξε συζήτηση για τις προτεραιότητες της κυβερνητικής επικοινωνίας.
Τι αναφέρθηκε και τι αγνοήθηκε στο μήνυμα
Σύμφωνα με το περιεχόμενο της παρέμβασης, ο πρωθυπουργός αφιέρωσε τον περισσότερο χρόνο του μηνύματός του σε θέματα της τρέχουσας πολιτικής ατζέντας. Δεν συμπεριέλαβε όμως ούτε μία αναφορά στους δύο θανάτους που είχαν προηγηθεί, ούτε κάποια φράση συμπόνιας προς τις οικογένειες. Ο πρώτος αφορά έναν 20χρονο που έχασε τη ζωή του από πυρά αστυνομικού οργάνου, ενώ ο δεύτερος αφορά έναν εργαζόμενο που πέθανε με φρικτό τρόπο, καθώς κάηκε ζωντανός εντός του χώρου εργασίας του.
Η απουσία δημόσιου σχολιασμού για τα δύο αυτά περιστατικά θεωρείται από πολλούς ενδεικτική του τι επιλέγει να αναδεικνύει και τι να προσπερνά η κυβερνητική επικοινωνία. Ούτε μία λέξη συμπάθειας, ούτε μία αναγνώριση του ανθρώπινου βάρους αυτών των απωλειών δεν συμπεριλήφθηκε στον δημόσιο λόγο του πρωθυπουργού, κάτι που αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία όταν προέρχεται από το ανώτατο πολιτειακό αξίωμα της εκτελεστικής εξουσίας.
Το πολιτικό βάρος της σιωπής του πρωθυπουργού
Η σιωπή, ιδιαίτερα όταν προέρχεται από την κορυφή της εκτελεστικής εξουσίας, δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Εκλαμβάνεται ως μήνυμα για το ποια γεγονότα κρίνονται άξια δημόσιας ευαισθησίας και ποια παραμένουν στο περιθώριο της επίσημης αφήγησης. Σε μια δημοκρατία, η αξία της ανθρώπινης ζωής οφείλει να παραμένει αδιαπραγμάτευτη, ανεξάρτητα από την κοινωνική ή οικονομική θέση του κάθε πολίτη. Όταν ένας νέος χάνει τη ζωή του από κρατικά όργανα και ένας εργαζόμενος βρίσκει τραγικό θάνατο στον χώρο εργασίας του, η δημόσια έκφραση συμπόνιας και η ανάληψη πολιτικής ευθύνης θεωρούνται στοιχειώδεις υποχρεώσεις της πολιτικής ηγεσίας.
Η εικόνα που διαμορφώνεται, σύμφωνα με την κριτική που ασκείται, είναι εκείνη μιας πολιτικής ατζέντας όπου ο Νόμος και η Τάξη προβάλλονται ως κυρίαρχες αξίες, ενώ η κοινωνική δικαιοσύνη και η ισότιμη αξία της ανθρώπινης ζωής φαίνεται να υποχωρούν. Η αντίληψη ότι οι ισχυροί απολαμβάνουν μεγαλύτερη προστασία από τους οικονομικά και κοινωνικά αδύναμους παύει να αποτελεί απλώς πολιτική κριτική και μετατρέπεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικό ερώτημα, το οποίο απασχολεί μέρος της κοινής γνώμης.
Η ανάγκη για νέα πολιτική ρητορική
Η συζήτηση για τη σιωπή του πρωθυπουργού εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά τον ίδιο τον πολιτικό λόγο στην Ελλάδα. Η Ελλάδα γέννησε τη ρητορική ως τέχνη του δημόσιου λόγου, όχι για να υπηρετεί τον εντυπωσιασμό, αλλά για να ενισχύει τη δημοκρατία και να οδηγεί σε υπεύθυνες συλλογικές αποφάσεις. Ο Δημοσθένης δεν χρησιμοποιούσε τους λόγους του ως ασκήσεις ρητορικής δεξιοτεχνίας, αλλά ως εκκλήσεις ευθύνης προς μια κοινωνία που καλούνταν να αντιμετωπίσει μια νέα ιστορική πραγματικότητα.
Σήμερα η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια εξίσου μεγάλη μετάβαση, με ζητήματα όπως η κλιματική κρίση, η δημογραφική συρρίκνωση, η τεχνητή νοημοσύνη, η ενεργειακή ασφάλεια και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις να διαμορφώνουν μια πραγματικότητα διαφορετική από εκείνη λίγων δεκαετιών πριν. Παρά ταύτα, μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης εξακολουθεί να επικεντρώνεται σε αντιπαραθέσεις και κομματικές αντιδικίες του παρελθόντος, αφήνοντας λιγότερο χώρο για τον σχεδιασμό του αύριο. Το ζήτημα της σιωπής του πρωθυπουργού για τις δύο τραγωδίες εντάσσεται, σύμφωνα με την κριτική αυτή, σε αυτή την ευρύτερη συζήτηση για το είδος του δημόσιου λόγου που χρειάζεται η ελληνική κοινωνία σήμερα.
