Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας βρίσκεται σε αγώνα δρόμου για την πλήρη αξιοποίηση των περίπου 3,3 δισεκατομμυρίων ευρώ που έχουν διατεθεί στην ενέργεια από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η αντίστροφη μέτρηση για την ολοκλήρωση του προγράμματος έως το τέλος του 2026 επιβάλλει συνεχείς προσαρμογές στο χαρτοφυλάκιο των έργων και στις πηγές χρηματοδότησής τους. Σύμφωνα με στοιχεία που γνωστοποίησε ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, περισσότεροι από 180.000 πολίτες και επιχειρήσεις έχουν ήδη ωφεληθεί από τα ενεργειακά προγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης.
Η μεγάλη αναδιάταξη πόρων και έργων
Στην πράξη βρίσκεται σε εξέλιξη μια εκτεταμένη άσκηση ανακατανομής έργων και πόρων μεταξύ διαφορετικών χρηματοδοτικών εργαλείων. Επενδύσεις που δεν μπορούν να ολοκληρωθούν εντός των ασφυκτικών προθεσμιών του RRF μεταφέρονται στο ΕΣΠΑ ή σε άλλες πηγές χρηματοδότησης και αντικαθίστανται από πιο ώριμες παρεμβάσεις. Οι πόροι που απελευθερώνονται ανακατευθύνονται σε έργα που μπορούν να ολοκληρωθούν εγκαίρως, με στόχο να μη μείνει κανένα κοινοτικό κονδύλιο αναξιοποίητο.
Τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης για ενεργειακές δράσεις, ύψους 3,3 δισ. ευρώ, αντιστοιχούν στο ένα έκτο του συνολικού προγράμματος και διαρθρώνονται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας, με προϋπολογισμό 1,5 δισ. ευρώ, μέσω των προγραμμάτων «Εξοικονομώ – Αυτονομώ», «Εξοικονομώ 2021», «Εξοικονομώ 2023», «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για νέους» και «Εξοικονομώ 2025», στα οποία εντάχθηκαν 90.000 δικαιούχοι. Στον ίδιο πυλώνα εντάσσονται και τα προγράμματα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, με άλλους 90.000 δικαιούχους, καθώς και ενισχύσεις προς 1.000 επιχειρήσεις.
Ο δεύτερος πυλώνας, επίσης προϋπολογισμού 1,5 δισ. ευρώ, αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αποθήκευση και την ανάπτυξη δικτύων. Σε αυτόν περιλαμβάνονται η ενίσχυση του λογαριασμού ανανεώσιμων πηγών, τα φωτοβολταϊκά σε στέγες και χωράφια, η μονάδα αντλησιοταμίευσης στην Αμφιλοχία, η συμμετοχή στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ και οι ενισχύσεις για την αναβάθμιση των δικτύων διανομής και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ο τρίτος πυλώνας, ύψους περίπου 400 εκατομμυρίων ευρώ, αφορά καινοτόμα προγράμματα για το υδρογόνο, τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα και την παραγωγή «πράσινων» προϊόντων.
Οι διαβεβαιώσεις του ΥΠΕΝ και το οικονομικό πλαίσιο
Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ και ο Νίκος Τσάφος διαβεβαιώνουν ότι οι διαδοχικές αλλαγές στο ενεργειακό χαρτοφυλάκιο του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνουν ότι εγκαταλείπονται έργα ή ότι χάνονται πόροι. Αντίθετα, τα διαθέσιμα κεφάλαια απορροφήθηκαν πλήρως ύστερα από ανακατανομές κονδυλίων και διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ώστε οι ενισχύσεις να προσανατολιστούν σε έργα με μεγαλύτερο ενδιαφέρον και υψηλότερα ποσοστά απορρόφησης. Ο υφυπουργός χαρακτήρισε το πρόγραμμα «Εξοικονομώ» τη μεγαλύτερη επένδυση στην ιστορία της χώρας στον τομέα της ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών.
Πέρα από τα έργα υποδομής, στο Ταμείο Ανάκαμψης εντάχθηκαν και θεσμικές μεταρρυθμίσεις που αφορούν την προετοιμασία μεγάλης κλίμακας επενδύσεων, όπως η παραγωγή, απορρόφηση και διανομή βιομεθανίου μέσω των δικτύων φυσικού αερίου, καθώς και η ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το νέο χωροταξικό πλαίσιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το οποίο μετά τη διαβούλευση αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του μήνα.
Τι ακολουθεί μέχρι το τέλος του 2026
Ο χρόνος πιέζει, καθώς ο Αύγουστος του 2026 αποτελεί την καταληκτική ημερομηνία ολοκλήρωσης όλων των οροσήμων και στόχων του «Ελλάδα 2.0». Μετά την ημερομηνία αυτή, καμία ενέργεια δεν αξιολογείται θετικά και καμία τροποποίηση σχεδίου δεν εγκρίνεται. Το τελευταίο αίτημα πληρωμής θα πρέπει να υποβληθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ οι εκταμιεύσεις της Κομισιόν σταματούν οριστικά στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης θεωρείται καθοριστική και για την πορεία της εγχώριας οικονομίας, καθώς κλάδοι όπως οι κατασκευές, η ενέργεια και οι ψηφιακές υποδομές έχουν στηριχθεί σημαντικά στη ροή κοινοτικής ρευστότητας των τελευταίων ετών.
