Το Κυπριακό βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας, μετά το δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Independent για ένα προσχέδιο λύσης που φέρεται να επεξεργάζεται η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ. Ο εκπρόσωπος του Αντόνιο Γκουτέρες παραδέχθηκε ότι τα Ηνωμένα Έθνη έχουν λάβει γνώση του ρεπορτάζ, χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει τις λεπτομέρειες. Το θέμα έρχεται στο προσκήνιο έξι ημέρες πριν συμπληρωθούν 52 χρόνια από την τουρκική εισβολή στο νησί. Η εξέλιξη αυτή αναζωπυρώνει τις συζητήσεις γύρω από ένα ενδεχόμενο σχέδιο λύσης του Κυπριακού.
Το προσχέδιο λύσης του Κυπριακού
Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Independent, το προσχέδιο που επεξεργάζεται η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, απομακρύνεται από το κλασικό ομοσπονδιακό μοντέλο. Κινείται προς μια πιο χαλαρή μορφή ομοσπονδίας, η οποία θα μπορούσε να ερμηνεύεται διαφορετικά από κάθε κοινότητα, μέσα από αυτό που η εφημερίδα αποκαλεί «δημιουργική ασάφεια». Η δομή αυτή θα επέτρεπε στους Ελληνοκύπριους να χαρακτηρίζουν τη συμφωνία ομοσπονδία, ενώ οι Τουρκοκύπριοι θα μπορούσαν να την παρουσιάζουν ως συνομοσπονδία. Στόχος, όπως αναφέρεται, είναι η διαμόρφωση μιας συμφωνίας αρκετά ευέλικτης ώστε και οι δύο πλευρές να μπορούν να υποστηρίξουν ότι πέτυχαν τους βασικούς τους στόχους.
Το προσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία δύο συνιστώντων κρατών με πολιτική ισότητα και ευρεία αυτονομία. Οι περισσότερες κυβερνητικές αρμοδιότητες θα ασκούνται χωριστά από τα δύο κράτη, ενώ η κεντρική κυβέρνηση θα διατηρεί περιορισμένο ρόλο, διαχειριζόμενη μόνο ζητήματα που δεν μπορούν να ρυθμιστούν ξεχωριστά. Για τα κοινά όργανα, εξετάζεται η δημιουργία εκ περιτροπής προεδρικού συμβουλίου, στο οποίο θα συμμετέχουν οι δύο ηγέτες, με αναλογία δύο προς ένα ή τρία προς ένα υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς. Η Independent σημειώνει ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία θα είχε ιδιαίτερη σημασία και για το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγω της παρουσίας των δύο Κυρίαρχων Βρετανικών Βάσεων στο νησί και του ρόλου τους στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Ερωτηθείς από το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζαρίκ, ανέφερε ότι «το έχουμε δει, το έχουμε διαβάσει το δημοσίευμα», χωρίς όμως να διευκρινίσει αν οι προτάσεις που περιγράφονται αντανακλούν, εν όλω ή εν μέρει, την προσέγγιση του Γενικού Γραμματέα. Ο κ. Ντουζαρίκ επανέλαβε πάντως ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες και η κ. Ολγκίν παραμένουν προσηλωμένοι στη στήριξη των ηγετών στην Κύπρο, με στόχο την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Αντιδράσεις και ιστορικό πλαίσιο
Παράλληλα με τις εξελίξεις στη Νέα Υόρκη, ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ αποκάλυψε ότι το Κυπριακό συζητήθηκε και κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του Γενικού Γραμματέα με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η ίδια, σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ, χαρακτήρισε θετική την επικοινωνία με τον Γκουτέρες και επισήμανε ότι διαμορφώνεται μια «νέα δυναμική» για την προώθηση λύσης του Κυπριακού, στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών και σύμφωνα με τις αρχές, τις αξίες και το νομοθετικό κεκτημένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι εξελίξεις αυτές συμπίπτουν με μια ιδιαίτερα φορτισμένη επέτειο για την Κύπρο. Σε έξι ημέρες συμπληρώνονται 52 χρόνια από την τουρκική εισβολή στο νησί, με την κωδική ονομασία «Αττίλας», που ξεκίνησε την αυγή της 20ής Ιουλίου 1974 με αποβατικές και αεροπορικές επιχειρήσεις. Στην επιχείρηση συμμετείχαν συνολικά περίπου 40.000 άνδρες, υπό τη διοίκηση του αντιστράτηγου Νουρετίν Ερσίν. Η ελληνική πλευρά βρέθηκε αιφνιδιασμένη και η αντίδρασή της εκδηλώθηκε με μεγάλη καθυστέρηση. Η Τουρκία, από την πλευρά της, υποστήριξε ανέκαθεν ότι δεν επρόκειτο για εισβολή αλλά για «ειρηνική επέμβαση», με στόχο την επαναφορά της συνταγματικής τάξης μετά το πραξικόπημα εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου.
Το ζήτημα αυτό επανήλθε πρόσφατα στο προσκήνιο, όταν ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, φρόντισε να «υπενθυμίσει» την τουρκική εκδοχή των γεγονότων του 1974. Η δήλωσή του προκάλεσε την άμεση αντίδραση του υφυπουργού Εξωτερικών, Τάσου Χατζηβασιλείου, ο οποίος του απάντησε δημόσια. Η επικαιρότητα αυτή αναδεικνύει πόσο ευαίσθητο παραμένει το ιστορικό υπόβαθρο κάθε συζήτησης γύρω από μια νέα λύση του Κυπριακού, ιδίως όταν στο τραπέζι φέρεται να βρίσκεται ένα προσχέδιο που αποκλίνει από τα μέχρι σήμερα γνωστά πλαίσια διαπραγμάτευσης.
Τι ακολουθεί για τη λύση του Κυπριακού
Από το 1974 μέχρι σήμερα, η διεθνής κοινότητα και ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχουν αναλάβει πολυάριθμες μεσολαβητικές πρωτοβουλίες για την επίλυση του Κυπριακού, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής οριστική συμφωνία. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ και η Μαρία Άνχελα Ολγκίν συνεχίζουν, σύμφωνα με τον εκπρόσωπό τους, τις επαφές τους με τους δύο ηγέτες στην Κύπρο, με σκοπό να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Η «νέα δυναμική» που περιέγραψε η φον ντερ Λάιεν θα δείξει τις επόμενες εβδομάδες αν μεταφράζεται σε συγκεκριμένα βήματα προς μια λύση του Κυπριακού.
