Η κατάχρηση αντιβιοτικών αποτελεί πλέον παγκόσμιο φαινόμενο, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που ανέλυσε τη χρήση αντιβιοτικών σε 186 χώρες. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «The Lancet Public Health» και αποκαλύπτει ότι, ενώ πολλές χώρες χρησιμοποιούν υπερβολικά ισχυρά αντιβιοτικά, χιλιάδες ασθενείς δεν λαμβάνουν τις εξειδικευμένες θεραπείες που πραγματικά χρειάζονται. Οι επιστήμονες ανέπτυξαν για πρώτη φορά ένα πλαίσιο που υπολογίζει την ιδανική χρήση αντιβιοτικών για κάθε χώρα, με βάση τοπικά δεδομένα λοιμώξεων και μικροβιακής αντοχής.
Τι έδειξε η μεγάλη έρευνα για τα αντιβιοτικά
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κατατάσσει τα αντιβιοτικά σε τρεις κατηγορίες μέσα από το σύστημα AWaRe. Η πρώτη κατηγορία, γνωστή ως Access ή Πρόσβασης, περιλαμβάνει αντιβιοτικά πρώτης γραμμής όπως η αμοξικιλλίνη, τα οποία καλύπτουν τις περισσότερες κοινές λοιμώξεις. Η δεύτερη κατηγορία, Watch ή Παρακολούθησης, αφορά ισχυρότερα φάρμακα που θα έπρεπε να χορηγούνται μόνο όταν τα απλούστερα αντιβιοτικά αποτυγχάνουν. Η τρίτη κατηγορία, Reserve ή Εφεδρείας, περιλαμβάνει τα αντιβιοτικά ύστατης επιλογής για τις πιο επικίνδυνες λοιμώξεις από ανθεκτικά βακτήρια. Το 2024, τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ συμφώνησαν πως έως το 2030 τουλάχιστον το 70% της παγκόσμιας χρήσης αντιβιοτικών πρέπει να προέρχεται από την κατηγορία Access.
Μέχρι σήμερα, όμως, δεν υπήρχε τρόπος να προσδιοριστεί ποια είναι η κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στις τρεις κατηγορίες για κάθε χώρα ξεχωριστά. Για να καλύψουν αυτό το κενό, οι ερευνητές ομαδοποίησαν τις χώρες με βάση κοινά χαρακτηριστικά, όπως το επίπεδο φτώχειας, τη συχνότητα των λοιμωδών νοσημάτων, τα ποσοστά μικροβιακής αντοχής και την ποιότητα των συστημάτων υγείας. Στη συνέχεια χρησιμοποίησαν ως πρότυπο τις χώρες κάθε ομάδας με τη χαμηλότερη κατανάλωση αντιβιοτικών και τους λιγότερους θανάτους από λοιμώξεις, ώστε να εκτιμήσουν τη βέλτιστη χρήση αντιβιοτικών για χώρες με παρόμοιο προφίλ. Με βάση αυτό το μοντέλο, υπολόγισαν ότι το 2019 καταναλώθηκαν παγκοσμίως περίπου 43 δισεκατομμύρια κύκλοι θεραπείας με αντιβιοτικά, δηλαδή κατά μέσο όρο ένας κύκλος θεραπείας ανά άτομο ετησίως.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, περίπου το 77% αυτών των θεραπειών θα έπρεπε να προέρχεται από την κατηγορία Access, γεγονός που καθιστά ρεαλιστικό τον στόχο του 70% που έθεσε ο ΟΗΕ. Όταν όμως οι ερευνητές συνέκριναν τις εκτιμήσεις τους με πραγματικά στοιχεία από 67 χώρες, διαπίστωσαν ότι τα τρία τέταρτα των χωρών κατανάλωναν συνολικά περισσότερα αντιβιοτικά από όσα πραγματικά χρειάζονταν. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το εύρημα ότι το 99% των χωρών έκανε υπερβολική χρήση αντιβιοτικών της κατηγορίας Watch, τα οποία συνδέονται περισσότερο με την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής όταν χρησιμοποιούνται χωρίς λόγο.
Ανισορροπία στη χρήση και κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία
Η μελέτη αναδεικνύει και μια δεύτερη, εξίσου σοβαρή διάσταση του προβλήματος. Περισσότερες από τις μισές χώρες και επικράτειες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία δεν χρησιμοποιούσαν επαρκώς τα αντιβιοτικά της κατηγορίας Reserve. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ασθενείς με απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις από ανθεκτικά στα φάρμακα βακτήρια ενδέχεται να μην λαμβάνουν τη θεραπεία που πραγματικά χρειάζονται. Η κατάχρηση αντιβιοτικών σε ορισμένες κατηγορίες, σε συνδυασμό με την υποχρησιμοποίηση άλλων, δημιουργεί ένα διπλό πρόβλημα για τα συστήματα υγείας παγκοσμίως.
Οι ερευνητές τονίζουν πως το νέο πλαίσιο αξιολόγησης δίνει για πρώτη φορά στις κυβερνήσεις και τους οργανισμούς υγείας ένα εργαλείο για να συγκρίνουν την πραγματική χρήση αντιβιοτικών στη χώρα τους με το επιστημονικά τεκμηριωμένο ιδανικό επίπεδο. Η σύγκριση αυτή επιτρέπει τον εντοπισμό συγκεκριμένων κατηγοριών αντιβιοτικών όπου απαιτείται παρέμβαση, είτε μέσω περιορισμού της υπερβολικής χρήσης είτε μέσω βελτίωσης της πρόσβασης σε φάρμακα που λείπουν. Η μικροβιακή αντοχή θεωρείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία διεθνώς, καθώς καθιστά αναποτελεσματικές θεραπείες που μέχρι σήμερα θεωρούνταν δεδομένες.
