Ένας Έλληνας επιστήμονας βρίσκεται στο επίκεντρο μιας διεθνούς έρευνας που ανοίγει νέο δρόμο στη θεραπεία της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης, μιας σπάνιας και επικίνδυνης πάθησης των πνευμόνων. Ο πνευμονολόγος Σταύρος Γαραντζιώτης, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Επιστημών Περιβαλλοντικής Υγείας των ΗΠΑ, ηγήθηκε διεθνούς ομάδας που συνέδεσε το μικροβίωμα των πνευμόνων και τον υποδοχέα TLR5 με την εξέλιξη της νόσου. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Translational Medicine και φέρνει στο φως άγνωστους μέχρι σήμερα μηχανισμούς πίσω από την ασθένεια.
Τι είναι η ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση
Στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση δημιουργούνται προοδευτικά ουλές στους πνεύμονες, οι οποίες οδηγούν σε μη αναστρέψιμη καταστροφή του πνευμονικού ιστού και τελικά σε αναπνευστική ανεπάρκεια. Οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν αρχικά δύσπνοια, ξηρό βήχα και έντονη κόπωση, συμπτώματα που συχνά αποδίδονται λανθασμένα στη φυσιολογική γήρανση, σε καρδιακά προβλήματα ή στη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η καθυστερημένη διάγνωση αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στην αντιμετώπιση της νόσου, καθώς οι σημερινές θεραπείες περιορίζονται στην επιβράδυνση της εξέλιξής της και όχι στην ίασή της. Παρότι κατατάσσεται στις σπάνιες παθήσεις, η ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση πιθανότατα εμφανίζεται συχνότερα από όσο πιστευόταν έως σήμερα.
Οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι η νόσος αφορά περίπου έναν άνθρωπο ανά 5.000 έως 10.000 κατοίκους στον γενικό πληθυσμό, με τη συχνότητά της να αυξάνεται σημαντικά μετά την ηλικία των 50 ετών, ιδιαίτερα στους άνδρες. Ο κ. Γαραντζιώτης αποφάσισε να στραφεί ερευνητικά στην ασθένεια λόγω της ιδιαίτερα δυσμενούς πρόγνωσής της για τους ασθενείς. Όπως εξήγησε ο ίδιος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, όταν ένας γιατρός διαπιστώνει ότι δεν μπορεί να προσφέρει πολλά στους ασθενείς του, αυτό τον οδηγεί στην αναζήτηση των μηχανισμών που κρύβονται πίσω από την ασθένεια, με στόχο να βοηθήσει ουσιαστικά.
Ο ρόλος του μικροβιώματος και του υποδοχέα TLR5
Για δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα πίστευε ότι οι πνεύμονες ήταν αποστειρωμένοι και δεν φιλοξενούσαν μικροοργανισμούς. Η σύγχρονη έρευνα, όμως, έχει ανατρέψει αυτή την αντίληψη, δείχνοντας ότι οι πνεύμονες βρίσκονται σε συνεχή επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Σε αντίθεση με όργανα όπως η καρδιά και οι νεφροί, που προστατεύονται στο εσωτερικό του σώματος, οι πνεύμονες εκτίθενται καθημερινά σε καπνό, ατμοσφαιρική ρύπανση, σωματίδια και μικρόβια. Η ομάδα του κ. Γαραντζιώτη εντόπισε ότι περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως το κάπνισμα, ενδέχεται να διαταράσσουν την ισορροπία των μικροβίων στους πνεύμονες, πυροδοτώντας διαδικασίες που σχετίζονται με την εμφάνιση της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης. Στο επίκεντρο της μελέτης βρέθηκε ο υποδοχέας TLR5, ο οποίος φαίνεται να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αντιδρά στις μεταβολές του μικροβιώματος των πνευμόνων.
Δηλώσεις και προοπτικές για νέες θεραπείες
Ο Έλληνας πνευμονολόγος τόνισε ότι η σύγχρονη Ιατρική έχει απομακρυνθεί από την καθαρά εμπειρική προσέγγιση των ασθενειών. «Δεν καθορίζουμε τις ασθένειες από τα συμπτώματα. Καταλαβαίνουμε ότι ο κάθε ασθενής είναι διαφορετικός και προσπαθούμε να καταλάβουμε τους μηχανισμούς που οδηγούν στην ασθένεια για να μπορέσουμε να τις θεραπεύσουμε μηχανιστικά», ανέφερε χαρακτηριστικά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Όπως εξήγησε, στόχος είναι να εντοπιστεί τι ακριβώς οδηγεί κάθε ασθενή στην ασθένεια, ώστε να χορηγείται φαρμακευτική αγωγή που θεραπεύει τη ρίζα του προβλήματος και όχι απλώς τα συμπτώματα. «Εάν καταλάβεις από πού προέρχεται η ασθένεια, μπορείς να τη θεραπεύσεις με μεγαλύτερη ακρίβεια», πρόσθεσε ο ερευνητής.
Η ανακάλυψη της σύνδεσης ανάμεσα στο μικροβίωμα, τον υποδοχέα TLR5 και την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη στοχευμένων θεραπειών, οι οποίες θα μπορούσαν να παρέμβουν στη ρίζα της νόσου αντί να περιορίζονται στην επιβράδυνση της εξέλιξής της. Παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα και η έκθεση σε περιβαλλοντικές μολύνσεις παραμένουν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των ερευνητών, καθώς φαίνεται να συνδέονται άμεσα με τις μεταβολές του πνευμονικού μικροβιώματος. Η συμβολή του Έλληνα επιστήμονα στη διεθνή αυτή προσπάθεια αναδεικνύει το επίπεδο της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας στο εξωτερικό, σε έναν τομέα όπου κάθε νέο εύρημα μπορεί να σημάνει ουσιαστική διαφορά για χιλιάδες ασθενείς παγκοσμίως.
