Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, πραγματοποιεί επίσκεψη στην Κύπρο τη στιγμή που το αδιέξοδο στο Κυπριακό παραμένει παρατεταμένο. Η επίσκεψη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον αλλάζει με ταχύτητα, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την αυξανόμενη γεωστρατηγική βαρύτητα της Ανατολικής Μεσογείου να διαμορφώνουν νέα δεδομένα. Παράλληλα, η προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει τον περιφερειακό της ρόλο επηρεάζει άμεσα τις προοπτικές γύρω από την επίλυση του ζητήματος.
Η επίσκεψη Γκουτέρες και το αδιέξοδο στο Κυπριακό
Η άφιξη του Αντόνιο Γκουτέρες στη Λευκωσία δεν αναμένεται να δημιουργήσει υπερβολικές προσδοκίες για άμεση επανεκκίνηση ουσιαστικών διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές. Η συνεχιζόμενη τουρκική αδιαλλαξία, σε συνδυασμό με την εμμονή της Άγκυρας σε θέσεις εκτός του πλαισίου των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια προόδου. Η Τουρκία δεν φαίνεται να αλλάζει στρατηγική, γεγονός που καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε ουσιαστική εξέλιξη τους επόμενους μήνες. Το πιθανότερο σενάριο είναι ο Γκουτέρες να επικεντρωθεί στη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, καθώς και στην προώθηση περιορισμένων Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Η επίσκεψη πρέπει να ιδωθεί περισσότερο ως προσπάθεια διατήρησης της διαδικασίας και αποτροπής περαιτέρω επιδείνωσης του κλίματος, παρά ως βήμα προς μια οριστική λύση του Κυπριακού. Η διατήρηση του διαλόγου είναι χρήσιμη, ωστόσο δεν αρκεί όταν απουσιάζει η πολιτική βούληση για πραγματική σύγκλιση ανάμεσα στις δύο πλευρές. Αυτό αναδεικνύει τα όρια στα οποία κινείται η διεθνής διπλωματία γύρω από το Κυπριακό τα τελευταία χρόνια.
Η ανάγκη για νέα στρατηγική της Κυπριακής Δημοκρατίας
Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η τρέχουσα συγκυρία επιβάλλει μια νέα στρατηγική και τακτική προσέγγιση απέναντι στο Κυπριακό. Η απλή διαχείριση του αδιεξόδου δεν αρκεί πλέον, καθώς απαιτείται επανακαθορισμός της εθνικής στρατηγικής με σαφείς κόκκινες γραμμές και εναλλακτικές πολιτικές. Στόχος είναι να ενισχυθεί η διαπραγματευτική θέση της Λευκωσίας και να αυξηθεί το πολιτικό, διπλωματικό και στρατηγικό κόστος για την τουρκική αδιαλλαξία απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία.
Η νέα προσέγγιση προτείνεται να αξιοποιήσει όλα τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά, διπλωματικά και νομικά εργαλεία, συνδέοντας κάθε πρόοδο στις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας με την πλήρη συμμόρφωση της Άγκυρας στις υποχρεώσεις της απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία. Παράλληλα, προτείνεται η αναβάθμιση της Κύπρου ως στρατηγικού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσα από επενδύσεις σε λιμενικές και αεροπορικές υποδομές, στα logistics, σε κρίσιμες χερσαίες υποδομές, καθώς και στην αμυντική και τεχνολογική βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών διττής χρήσης.
Η Λευκωσία καλείται επίσης να εμβαθύνει τη στρατηγική της βάθους μέσα από πολυμερείς και διμερείς συνεργασίες με την Ελλάδα, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία και, όπου το επιτρέπουν οι συνθήκες, τον Λίβανο. Οι συνεργασίες αυτές θα πρέπει να αποκτήσουν ουσιαστικό περιεχόμενο στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, της ενέργειας, των μεταφορών και των επενδύσεων, μετατρέποντας την Κύπρο σε κόμβο περιφερειακής ασφάλειας και παροχής στρατηγικών υπηρεσιών στην ευρύτερη περιοχή.
Τι ακολουθεί μετά την επίσκεψη
Η επίσκεψη του Γκουτέρες μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση ενεργής της διαδικασίας γύρω από το Κυπριακό, ωστόσο δύσκολα θα αποτελέσει σημείο καμπής για την επίλυση του προβλήματος. Η πραγματική πρόκληση για την Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει η μετάβαση από τη διαχείριση της στασιμότητας στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής, ώστε η Λευκωσία να μπορεί να επηρεάζει τις εξελίξεις αντί απλώς να τις παρακολουθεί.
