Η συγγραφέας Έρη Ρίτσου, κόρη του σπουδαίου Έλληνα ποιητή Γιάννη Ρίτσου, τοποθετήθηκε δημόσια στο ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων και της διαχείρισης του έργου σημαντικών δημιουργών από τους κληρονόμους τους. Αφορμή στάθηκε το περιστατικό με τον τραγουδιστή Μανώλη Μητσιά, ο οποίος δεν μπόρεσε να τραγουδήσει κομμάτι του Μάνου Χατζιδάκι εξαιτίας απαγόρευσης του γιου του, Γιώργου Χατζιδάκι. Η Έρη Ρίτσου εξέφρασε την άποψή της τόσο μέσα από ανάρτηση στο Facebook όσο και σε ραδιοφωνική συνέντευξη στα Παραπολιτικά FM, σχολιάζοντας ευρύτερα τον τρόπο που οι απόγονοι καλλιτεχνών διαχειρίζονται το έργο των γονιών τους.
Το περιστατικό με τον Μανώλη Μητσιά και η ανάρτηση
Το επεισόδιο που πυροδότησε τη συζήτηση σημειώθηκε σε συναυλία αφιερωμένη στο έργο του Νίκου Γκάτσου, όπου ο Μανώλης Μητσιάς αναγκάστηκε να απαγγείλει, αντί να τραγουδήσει, το κομμάτι «Ο Γιάννης ο φονιάς» του Μάνου Χατζιδάκι. Ο λόγος ήταν η απαγόρευση που είχε θέσει ο Γιώργος Χατζιδάκι για τη χρήση του συγκεκριμένου τραγουδιού, μια εξέλιξη που προκάλεσε την έντονη αντίδραση των θεατών στην αίθουσα. Το θέμα σχολιάστηκε ευρέως τις επόμενες ημέρες, με πολλούς να τοποθετούνται για το πόσο δικαιολογημένη είναι η παρέμβαση συγγενών δημιουργών σε ζητήματα ερμηνείας και χρήσης του έργου τους.
Με αφορμή αυτή τη συζήτηση, η Έρη Ρίτσου δημοσίευσε ανάρτηση στο Facebook στην οποία μίλησε για τη δική της σχέση με το έργο του πατέρα της. «Ομολογώ πως είμαι ένας ευτυχισμένος άνθρωπος, που είχε την τύχη να έχει για γονείς δυο εξαιρετικά καλούς ανθρώπους και να εισπράξει από αυτούς άπειρη αγάπη», έγραψε χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια τόνισε ότι προσπαθεί να αξίζει την ύπαρξή της μέσα από τις δικές της πράξεις και όχι μέσω της δημιουργίας των γονιών της, η οποία, όπως σημείωσε, ανήκε στους ίδιους αλλά και σε όσους απευθυνόταν το έργο τους, είτε επρόκειτο για το αναγνωστικό κοινό του πατέρα της είτε για τους ασθενείς που θεράπευε η μητέρα της.
Οι δηλώσεις για τα πνευματικά δικαιώματα και την καλλιτεχνική ελευθερία
Μιλώντας στα Παραπολιτικά FM, η Έρη Ρίτσου ανέπτυξε διεξοδικά τη θέση της για τα πνευματικά δικαιώματα του έργου του Γιάννη Ρίτσου. «Εγώ πιστεύω πως ο πατέρας μου δεν έγραψε ποίηση για να έχω εγώ προίκα, ο πατέρας μου έγραψε ποίηση επειδή του ήταν ανάγκη και κοινοποίησε και γνωστοποίησε την ποίηση του επειδή ήθελε ο κόσμος να εισπράξει αυτό που εκείνος ένιωθε», δήλωσε. Ξεκαθάρισε παράλληλα ότι, παρότι ο νόμος τής παραχωρεί τα πνευματικά δικαιώματα του έργου, η ίδια δεν επιθυμεί να λειτουργεί ως φύλακας που αποφασίζει ποιος επιτρέπεται να ασχοληθεί με την ποίηση του πατέρα της.
«Κατά συνέπεια θεωρώ ότι ναι μεν εκ του νόμου έχω τα πνευματικά δικαιώματα, όμως το έργο είναι κάτι το αυθύπαρκτο, το οποίο ο ίδιος ο δημιουργός ήθελε να το κοινοποιήσει στον κόσμο», ανέφερε η Έρη Ρίτσου, εξηγώντας πως δεν έχει απαγορεύσει ποτέ σε κανέναν να μελοποιήσει ή να ανεβάσει θεατρικά το έργο του πατέρα της. Πρόσθεσε ότι οι δικές της αισθητικές προτιμήσεις δεν μπορούν να αποτελούν κριτήριο για το τι επιτρέπεται σε άλλους καλλιτέχνες, ακόμη κι αν η ίδια διαφωνεί με μια συγκεκριμένη προσέγγιση. Υπογράμμισε μάλιστα ότι ακόμη και μια ερμηνεία που θα δεχθεί αρνητικές κριτικές δεν μπορεί να αλλοιώσει την αξία του πρωτότυπου έργου, καθώς αυτό «υπάρχει και είναι εκεί» ανεξάρτητα από τον τρόπο προσέγγισής του.
Ερωτηθείσα ειδικότερα για τη στάση του Γιώργου Χατζιδάκι, η Έρη Ρίτσου απέφυγε να τον σχολιάσει προσωπικά, λέγοντας ότι δεν γνωρίζει τις συνθήκες ζωής του ούτε τις οδηγίες που τυχόν είχε λάβει από τον πατέρα του. Αποκάλυψε ότι η ίδια, όταν είχε ρωτήσει τον Γιάννη Ρίτσο τι θα ήθελε να γίνει με το αρχείο του μετά τον θάνατό του, εκείνος αρνήθηκε να δώσει συγκεκριμένες οδηγίες. Η τοποθέτησή της, όπως έγινε αντιληπτό από το σύνολο της συνέντευξης, αποτυπώνει μια ξεκάθαρη αντίληψη ότι το έργο ενός δημιουργού, από τη στιγμή που δίνεται στο κοινό, αποκτά δική του αυτόνομη πορεία.
