Ερευνητές κατάφεραν να ανακτήσουν DNA ευλογιάς από δύο μούμιες στη Χιλή, προσφέροντας τις πρώτες άμεσες μοριακές αποδείξεις για τον τρόπο που ο ιός μεταφέρθηκε από τον Παλαιό Κόσμο στον Νέο Κόσμο πριν από περίπου πέντε αιώνες. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Science και βασίστηκε σε δύο μουμιοποιημένα σώματα που βρέθηκαν σε μια κοινότητα των Ίνκας, στη βόρεια Χιλή. Το εύρημα φωτίζει μία από τις πιο καταστροφικές επιδημίες στην ανθρώπινη ιστορία, εκείνη που αποδεκάτισε τους ιθαγενείς πληθυσμούς της Κεντρικής και της Νότιας Αμερικής μετά την άφιξη των Ισπανών κονκισταδόρων.
Το DNA ευλογιάς αποκαλύπτει άγνωστη γενετική γραμμή
Όταν οι Ισπανοί κονκισταδόρες έφτασαν στον Νέο Κόσμο, είχαν μαζί τους μουσκέτα, κανόνια, πανοπλίες, άλογα και επιθετικούς σκύλους, καθώς ξεκινούσαν την εκστρατεία αποικισμού της Αμερικής. Το μεγαλύτερο πλήγμα ωστόσο δεν προήλθε από τον οπλισμό τους, αλλά από την ευλογιά και άλλες μολυσματικές ασθένειες που μετέφεραν ακούσια. Οι δύο φορείς του ιού που εντόπισαν οι ερευνητές ζούσαν στο νότιο τμήμα της Αυτοκρατορίας των Ίνκας, κοντά στον Κόλπο Καμαρόνες της Χιλής, σε μια τοποθεσία δίπλα στα παράλια του Ειρηνικού. Επρόκειτο για μια γυναίκα ηλικίας 30 έως 35 ετών και έναν άνδρα 18 έως 20 ετών, τα σώματα των οποίων μουμιοποιήθηκαν με φυσικό τρόπο και ενταφιάστηκαν τυλιγμένα σε κουβέρτες από μαλλί καμηλίδας.
Η ανάλυση των γονιδιωμάτων που ανακτήθηκαν από τα δύο σώματα έδειξε ότι ο ιός ανήκε σε μια γραμμή που έχει πλέον εξαφανιστεί εντελώς. Εξελικτικά, το συγκεκριμένο στέλεχος βρισκόταν ανάμεσα σε εκείνα που προκαλούσαν επιδημίες στη μεσαιωνική Ευρώπη και σε εκείνα που επικράτησαν τους επόμενους αιώνες. Πρόκειται για την πρώτη φορά που επιστήμονες καταφέρνουν να απομονώσουν άμεσο μοριακό υλικό του ιού από τόσο πρώιμη περίοδο της αποικιακής ιστορίας της Αμερικής, γεγονός που επιτρέπει να χαρτογραφηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η διαδρομή που ακολούθησε η ευλογιά από την Ευρώπη προς τον Νέο Κόσμο.
Οι ερευνητές μιλούν για μια από τις φονικότερες ασθένειες στην ιστορία
«Η παλαιότερη καταγεγραμμένη επιδημία ευλογιάς στην Αμερική έγινε στο νησί Ισπανιόλα το 1518, κατά τον αποικισμό του από τους Ισπανούς», δήλωσε ο Μπρούνο Ρομέρο Γκονθάλεθ, γενετιστής που εκπονεί το διδακτορικό του στο Τρίνιτι Κόλετζ του Δουβλίνου και βασικός συγγραφέας της μελέτης. Η Ισπανιόλα είναι σήμερα μοιρασμένη σε δύο χώρες, την Αϊτή και τη Δομινικανή Δημοκρατία. Οι Ευρωπαίοι είχαν φτάσει στην Αμερική το 1492, κι επειδή οι ιθαγενείς λαοί δεν είχαν εκτεθεί ποτέ ξανά στην ευλογιά, δεν διέθεταν καμία φυσική ανοσία απέναντι στον ιό που μεταδιδόταν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το αποτέλεσμα ήταν μια κατακλυσμιαία κατάρρευση του πληθυσμού, με την ευλογιά και άλλες ιογενείς ασθένειες να εκτιμάται ότι εξόντωσαν το 90% των ιθαγενών της ηπείρου.
Η δραματική αυτή μείωση του πληθυσμού διευκόλυνε τους Ισπανούς να κατατροπώσουν την Αυτοκρατορία των Αζτέκων στο σημερινό Μεξικό, τις πόλεις-κράτη της Μάγια στην Κεντρική Αμερική, καθώς και την Αυτοκρατορία των Ίνκας, που εκτεινόταν από το σημερινό Εκουαδόρ και το Περού μέχρι τη Χιλή. Ο Σιγκέκι Νακαγκόμε, γενετιστής του Τρίνιτι Κόλετζ και συν-συγγραφέας της μελέτης, τόνισε ότι «η ευλογιά ήταν μια από τις φονικότερες μολυσματικές ασθένειες στην ανθρώπινη ιστορία». Όπως εξήγησε, ο ιός πιστεύεται ότι έπληττε τους ανθρώπους επί τουλάχιστον 1.500 έως 2.000 χρόνια, ενδεχομένως και για μεγαλύτερο διάστημα, προτού εξαλειφθεί οριστικά μέσω της παγκόσμιας εκστρατείας εμβολιασμού το 1980. Πριν από την εξάλειψή της, η ασθένεια προκάλεσε κατ’ επανάληψη επιδημίες σε ολόκληρο τον κόσμο και εκτιμάται ότι σκότωσε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους.
Η ανακάλυψη του DNA ευλογιάς στις δύο μούμιες της Χιλής προσφέρει πλέον απτά στοιχεία για μια περίοδο της ιστορίας που μέχρι σήμερα στηριζόταν κυρίως σε γραπτές μαρτυρίες αποίκων και ιεραποστόλων. Η ταυτοποίηση της εξαφανισμένης γενετικής γραμμής του ιού βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς εξελίχθηκε η ευλογιά στους αιώνες που ακολούθησαν την πρώτη επαφή Ευρωπαίων και ιθαγενών, καθώς και πώς μια ασθένεια άγνωστη στη Δυτική Ημισφαίριο κατάφερε να αλλάξει τη μοίρα ολόκληρων αυτοκρατοριών μέσα σε λίγες δεκαετίες.
