Ο Έλον Μασκ υποσχέθηκε ότι το εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης Grok Imagine θα δημιουργήσει μέχρι το τέλος της χρονιάς μια κινηματογραφική εκδοχή της Οδύσσειας, «ιστορικά ακριβή» και πιστή στο έργο του Ομήρου. Η δήλωση έγινε μέσω της πλατφόρμας X, λίγες ημέρες μετά την προβολή της πολυσυζητημένης «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν στους κινηματογράφους. Ο Τζακ Σέλμπουρν, ανώτερος λέκτορας και διευθυντής φωτογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Λίνκολν, απάντησε με εκτενή ανάλυση στο The Conversation, αμφισβητώντας αν μια Οδύσσεια με τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πράγματι να διεκδικήσει τον τίτλο της ιστορικής ακρίβειας.
Η υπόσχεση του Μασκ και το βίντεο στο X
Η ανακοίνωση του Έλον Μασκ συνοδεύτηκε από ένα τρίλεπτο βίντεο, φτιαγμένο εξ ολοκλήρου με τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο αναρτήθηκε στο X. Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο δισεκατομμυριούχος τοποθετήθηκε δημόσια για την «Οδύσσεια», καθώς εδώ και μήνες επικρίνει την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν χαρακτηρίζοντάς την «woke». Η υπόσχεση για μια δική του, «ιστορικά ακριβή» εκδοχή μέσω του Grok Imagine λειτούργησε, σύμφωνα με τον Τζακ Σέλμπουρν, ως απάντηση σε αυτή ακριβώς την κόντρα.
Ο Σέλμπουρν εστιάζει στο ίδιο το περιεχόμενο του όρου «ιστορικά ακριβές», τον οποίο θεωρεί προβληματικό εκ των προτέρων. Η Οδύσσεια είναι ένα επικό ποίημα σχεδόν τριών χιλιάδων ετών, στο οποίο συνυπάρχουν θεοί, μάγισσες που μεταμορφώνουν ανθρώπους σε γουρούνια και μονόφθαλμοι γίγαντες. Πριν κανείς εξετάσει αν μια ταινία αποδίδει σωστά το κείμενο του Ομήρου, οφείλει πρώτα να απαντήσει σε ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα: ποια ακριβώς ιστορική πραγματικότητα καλείται να αναπαραστήσει μια τέτοια παραγωγή.
Όπως εξηγεί ο Τζακ Σέλμπουρν, δεν υπάρχουν φωτογραφίες της αρχαίας Ιθάκης ούτε κινηματογραφικά ντοκουμέντα από την Τροία. Όσα γνωρίζουμε σήμερα προέρχονται από λογοτεχνικά κείμενα, αρχαιολογικά ευρήματα, αγγεία, γλυπτά και καλλιτεχνικές απεικονίσεις που δημιουργήθηκαν πολλούς αιώνες αργότερα από τα γεγονότα που περιγράφει το ποίημα. Σε αυτό το υλικό προστίθενται πλέον και περισσότερα από εκατό χρόνια κινηματογραφικών αναπαραστάσεων της αρχαιότητας, οι οποίες έχουν διαμορφώσει τη σύγχρονη εικόνα του αρχαίου κόσμου στο ευρύ κοινό.
Γιατί η Οδύσσεια με τεχνητή νοημοσύνη αναπαράγει έτοιμα μοτίβα
Κατά τον Τζακ Σέλμπουρν, ακριβώς αυτό το σύνολο εικόνων -λογοτεχνικών, αρχαιολογικών και κινηματογραφικών- αποτελεί την πρώτη ύλη πάνω στην οποία εκπαιδεύεται ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης όπως το Grok Imagine. Όταν το εργαλείο καλείται να απεικονίσει τον αρχαίο κόσμο, δεν αναζητά την πραγματική ιστορική πραγματικότητα, αλλά τα μοτίβα που κυριαρχούν στο οπτικό υλικό με το οποίο έχει τροφοδοτηθεί. Ο «τυπικός» αρχαίος πολεμιστής που θα παράγει το σύστημα πιθανότατα θα θυμίζει συνδυασμό εικόνων από ταινίες όπως το Gladiator, η Τροία και το 300, μαζί με δεκάδες ακόμη παραγωγές του ίδιου είδους.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον Σέλμπουρν, δεν είναι προϊόν ιστορικής έρευνας αλλά ο στατιστικός μέσος όρος όλων των προηγούμενων κινηματογραφικών εικόνων που έχουν ήδη δημιουργηθεί για την αρχαιότητα. Με άλλα λόγια, μια Οδύσσεια με τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αναπαριστά τον κόσμο του Ομήρου όπως πραγματικά υπήρξε, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το Χόλιγουντ έχει ήδη φανταστεί την αρχαιότητα εδώ και δεκαετίες. Αυτή η διαπίστωση, όπως σημειώνει ο ίδιος, ανατρέπει τη βασική υπόσχεση του Έλον Μασκ για ιστορική ακρίβεια, αφού το εργαλείο απλώς ανακυκλώνει προϋπάρχουσες οπτικές συμβάσεις αντί να τις αμφισβητεί.
