Ο λαγοκέφαλος αποτελεί πλέον σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία στις ελληνικές θάλασσες, με τον ΕΟΔΥ να προειδοποιεί για τον κίνδυνο δηλητηρίασης από λαγοκέφαλο αλλά και για σοβαρά δαγκώματα. Το ξενικό είδος, γνωστό επιστημονικά ως Lagocephalus sceleratus, εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και έχει πλέον εξαπλωθεί σε μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου. Η πρώτη καταγραφή του στην Ελλάδα έγινε το 2005, ενώ έκτοτε η παρουσία του στα ελληνικά νερά συνεχώς αυξάνεται.
Τι είναι ο λαγοκέφαλος και γιατί ανησυχεί τις αρχές
Ο λαγοκέφαλος διαθέτει ιδιαίτερα ισχυρές συγχωνευμένες σιαγόνες που λειτουργούν σαν κοφτερά δόντια, ασημόγκριζη ράχη με μαύρες κηλίδες και χαρακτηριστική ασημένια λωρίδα στα πλευρά του. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό θηρευτή, με προτίμηση σε κεφαλόποδα όπως τα καλαμάρια, οι σουπιές και τα χταπόδια, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τους πληθυσμούς εμπορικά σημαντικών ειδών στις ελληνικές θάλασσες. Πέρα από τις οικολογικές επιπτώσεις, το είδος έχει συνδεθεί διεθνώς τόσο με περιστατικά δηλητηρίασης μετά από κατανάλωση όσο και με τραυματισμούς από δαγκώματα.
Σύμφωνα με τον Γεώργιο Δουγά, κτηνίατρο PhD, μεταδιδακτορικό ερευνητή του ΕΚΠΑ και προϊστάμενο του Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων του ΕΟΔΥ, η διεθνής βιβλιογραφία για την περίοδο 2004-2023 στην Ανατολική Μεσόγειο καταγράφει 28 περιστατικά σωματικών επιθέσεων ή δηγμάτων και τουλάχιστον 170 περιστατικά δηλητηρίασης, εκ των οποίων 143 μη θανατηφόρα και 27 θανατηφόρα. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν πως ο λαγοκέφαλος δεν αποτελεί απλώς μια οικολογική ανωμαλία, αλλά έναν πραγματικό κίνδυνο για την υγεία όσων έρχονται σε επαφή μαζί του, είτε στη θάλασσα είτε στο πιάτο τους.
Δύο διαφορετικοί κίνδυνοι: Δήγμα και δηλητηρίαση
Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα σε δύο βασικούς κινδύνους. Ο πρώτος αφορά τη δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη, μια ιδιαίτερα ισχυρή νευροτοξίνη που περιέχεται στο ψάρι και συνδέεται αποκλειστικά με την κατανάλωσή του. Η τοξίνη αυτή δεν καταστρέφεται ούτε με το ψήσιμο ούτε με κανένα άλλο είδος μαγειρέματος, ενώ μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο για την αντιμετώπισή της. Για τον λόγο αυτό, τα αλιευτικά προϊόντα που προέρχονται από ψάρια της οικογένειας Tetraodontidae, στην οποία ανήκει και ο λαγοκέφαλος, απαγορεύεται να διατίθενται στην αγορά.
Ο δεύτερος κίνδυνος αφορά τα δαγκώματα, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς εξαιτίας της μεγάλης δύναμης των σιαγόνων του ψαριού. Οι κακώσεις ενδέχεται να συνοδεύονται από σημαντική αιμορραγία, απώλεια ιστού και αυξημένο κίνδυνο επιμόλυνσης. Σε περίπτωση δαγκώματος, η αρχική αντιμετώπιση περιλαμβάνει αντισηψία, έλεγχο της αιμορραγίας και αποστειρωμένη κάλυψη του τραύματος. Ωστόσο, ο ΕΟΔΥ τονίζει πως είναι απαραίτητη η άμεση ιατρική αξιολόγηση, ώστε να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της κάκωσης και η ανάγκη χορήγησης αντιτετανικής προφύλαξης. Ο θεράπων ιατρός θα κρίνει επίσης αν χρειάζεται προληπτική αντιμικροβιακή αγωγή, λαμβάνοντας υπόψη τη μορφή του τραύματος και την πιθανότητα μόλυνσης από θαλάσσιους μικροοργανισμούς όπως τα είδη Vibrio, Aeromonas, Shewanella, Photobacterium και Pseudomonas.
Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης εξελίσσονται γρήγορα
Η σημαντικότερη απειλή για τη δημόσια υγεία παραμένει η κατανάλωση του ψαριού, καθώς η δηλητηρίαση από λαγοκέφαλο μπορεί να εξελιχθεί ραγδαία. Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγα λεπτά ή λίγες ώρες από την κατανάλωση, ξεκινώντας συνήθως με μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα γύρω από το στόμα. Ο ΕΟΔΥ υπενθυμίζει ότι η αγορά και η κατανάλωση προϊόντων από την οικογένεια Tetraodontidae είναι απαγορευμένη ακριβώς λόγω αυτού του κινδύνου, ο οποίος παραμένει ιδιαίτερα σοβαρός δεδομένου ότι δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο για την τετροδοτοξίνη.
Τόσο για τη δηλητηρίαση όσο και για τα δαγκώματα, η σύσταση των ειδικών είναι ίδια: άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Οι πολίτες που ασχολούνται με την αλιεία ή κολυμπούν σε περιοχές όπου έχει καταγραφεί η παρουσία λαγοκέφαλου καλούνται να αποφεύγουν την επαφή με το ψάρι και σε καμία περίπτωση να μην το καταναλώνουν, ακόμη κι αν έχει μαγειρευτεί σχολαστικά.
