Ερευνητές του Πανεπιστημίου Σάντα Κλάρα στην Καλιφόρνια παρουσίασαν ένα νέο chatbot τεχνητής νοημοσύνης που στοχεύει στον εντοπισμό λεηλατημένων έργων τέχνης από τους Ναζί. Το εργαλείο ονομάζεται «AI Provenance Research» και έρχεται να δώσει ώθηση σε μια διαδικασία που, 80 χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, παραμένει αργή και χρονοβόρα. Στόχος είναι η αναγνώριση και η επιστροφή έργων τέχνης που άρπαξε το ναζιστικό καθεστώς από ιδιωτικές συλλογές και ιδρύματα μεταξύ 1933 και 1945.
Διαβάστε επίσης: Το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού «ντύνεται» στον Βοτανικό
Πώς λειτουργεί το νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης
Κατά την περίοδο 1933-1945, το ναζιστικό καθεστώς κατάσχεσε περίπου 650.000 έργα τέχνης. Αν και η πλειονότητα έχει πλέον εντοπιστεί, περίπου 100.000 έργα παραμένουν αναπάντητα ζητούμενα, με την ταυτοποίηση και την επιστροφή τους να αποτελεί ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα για ερευνητές και οικογένειες θυμάτων. Το «AI Provenance Research» επιτρέπει σε οποιονδήποτε χρήστη να υποβάλλει ερωτήσεις σε φυσική γλώσσα σχετικά με λεηλατημένα έργα τέχνης και να λαμβάνει απαντήσεις βασισμένες σε μια διαδικτυακή βάση δεδομένων με δυνατότητα αναζήτησης, η οποία περιλαμβάνει πάνω από 40.000 καταχωρήσεις.
Πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται μια τριμελής ομάδα ακαδημαϊκών: ο καθηγητής διοίκησης επιχειρήσεων Michael Santoro, καθώς και οι καθηγητές αναλυτικής Haibing Lu και Michele Samorani. Για να χτίσουν τη βάση δεδομένων, συγκέντρωσαν στοιχεία για περίπου 30.000 κλεμμένα έργα τέχνης που είναι γνωστό ότι πέρασαν από το μουσείο Jeu de Paume στη Γαλλία. Το συγκεκριμένο μουσείο καταλήφθηκε από τους Ναζί και χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη για λεηλατημένα έργα τέχνης, ενώ από το 2010 είχε ήδη θέσει ολόκληρη τη βάση δεδομένων του στη διάθεση ερευνητών που ασχολούνται με τον επαναπατρισμό κλεμμένης τέχνης.
Το προσωπικό κίνητρο πίσω από την έρευνα και οι αντιδράσεις
Ο Santoro εμπνεύστηκε να ξεκινήσει το έργο αφού παρακολούθησε από κοντά τη δεκαετή προσπάθεια του φίλου του, Timothy Reif, να εντοπίσει έργα τέχνης που είχαν κλαπεί από τον πρόγονό του, έναν Εβραίο σταρ του καμπαρέ. Η εμπειρία αυτή τον έπεισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να επιταχύνει διαδικασίες που σήμερα απαιτούν χρόνια έρευνας σε αρχεία και βάσεις δεδομένων. Ο καθηγητής πιστεύει, μάλιστα, ότι το εργαλείο θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο και σε προσπάθειες επαναπατρισμού έργων τέχνης που φιλοξενούνται σήμερα σε αμερικανικά και ευρωπαϊκά μουσεία, προς αυτόχθονες πληθυσμούς χωρών της Νότιας και Κεντρικής Αμερικής, καθώς και της Αφρικής.
Σχολιάζοντας τη λειτουργία του chatbot, ο Haibing Lu δήλωσε σε δελτίο τύπου ότι «το εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης επιτρέπει σε οποιονδήποτε να διατυπώσει μια ερώτηση σε φυσική, ανθρώπινη γλώσσα, και αυτό θα τη μεταφράσει αυτόματα σε κώδικα». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εντολή «Αναφέρετε τους καλλιτέχνες της συλλογής του David Weill», η οποία παραπέμπει σε μία από τις πιο γνωστές συλλογές που λεηλατήθηκαν από τους Ναζί και ανήκε στον Γάλλο τραπεζίτη David Weill. Μέσω τέτοιων ερωτημάτων, το σύστημα μπορεί να ανασύρει άμεσα πληροφορίες που διαφορετικά θα απαιτούσαν μήνες έρευνας σε αρχεία μουσείων και ιδρυμάτων.
Τι σηματοδοτεί η νέα τεχνολογία
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αναζήτηση λεηλατημένων έργων τέχνης ανοίγει έναν νέο δρόμο για ερευνητές, οικογένειες και ιδρύματα που επιδιώκουν την αποκατάσταση ιστορικών αδικιών. Η δωρεάν πρόσβαση στη βάση δεδομένων του Jeu de Paume, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα υποβολής ερωτήσεων σε απλή γλώσσα, καθιστά τη διαδικασία αναζήτησης πιο προσιτή σε ανθρώπους χωρίς εξειδικευμένες γνώσεις έρευνας προέλευσης έργων τέχνης. Η ομάδα του Πανεπιστημίου Σάντα Κλάρα φαίνεται αποφασισμένη να επεκτείνει περαιτέρω τη βάση δεδομένων του εργαλείου.
