Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε ανοιχτά το ζήτημα της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης σε άρθρο του στο Politico, λίγες ώρες πριν από την έκτακτη τηλεδιάσκεψη των Ευρωπαίων υπουργών για την κρίση στη Θέουτα της Ισπανίας. Στο κείμενό του, ο Έλληνας πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται νέα εργαλεία για να αντιμετωπίσει έκτακτες μεταναστευτικές κρίσεις, όπως αυτή που βίωσε η Ελλάδα στον Έβρο το 2020. Η παρέμβαση δημοσιεύτηκε την Τρίτη, ώρες πριν από τη σύγκληση των υπουργών των κρατών-μελών. Ο Μητσοτάκης προτείνει τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης.
Νέα μορφή υβριδικής απειλής
Στο άρθρο του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης περιγράφει πώς το περιβάλλον ασφαλείας της Ευρώπης έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια. Πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται πλέον να αντιμετωπίσει τη σκόπιμη χρήση της μετανάστευσης ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης. Ο πρωθυπουργός εξηγεί ότι κρατικοί και μη κρατικοί δρώντες επιδιώκουν να δοκιμάσουν την αντοχή της Ευρώπης, να πλήξουν τη συνοχή της και να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις μέσω οργανωμένων μεταναστευτικών ροών. Αναφέρεται συγκεκριμένα στην κρίση που βίωσε η Ελλάδα στον Έβρο το 2020, καθώς και στην πρόσφατη κρίση στη Θέουτα της Ισπανίας, ως παραδείγματα αυτής της νέας πραγματικότητας.
Ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει πως το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο έχει φέρει σημαντική πρόοδο, εισάγοντας μηχανισμούς αλληλεγγύης και μεγαλύτερης ευελιξίας μεταξύ των κρατών-μελών. Ωστόσο, όπως σημειώνει, τα εργαλεία αυτά έχουν σχεδιαστεί για καταστάσεις που παραμένουν, στον πυρήνα τους, διαχειρίσιμες. Δεν επαρκούν, κατά την εκτίμησή του, για σενάρια στα οποία η μετανάστευση χρησιμοποιείται ως όπλο ή όπου οι ροές οργανώνονται και ενισχύονται με στόχο να δημιουργήσουν μια de facto υβριδική απειλή κατά της Ένωσης. Για τον λόγο αυτό, ζητά ένα ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια ενεργοποίησης, τα οποία θα λαμβάνουν υπόψη την ταχύτητα και το μέγεθος των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε κράτους, καθώς και ενδείξεις εμπλοκής τρίτων χωρών ή οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Πρόταση για αναστολή αιτήσεων ασύλου
Η πιο συγκεκριμένη πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη αφορά τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες, σε εξαιρετικές περιπτώσεις μαζικής και δυσανάλογης πίεσης. Σύμφωνα με το άρθρο, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να μπορούν να ενεργοποιούν ένα ειδικό ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα επιτρέπει την αναστολή αυτή παράλληλα με την ταχεία επιστροφή όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Ο πρωθυπουργός διευκρινίζει πως κάτι τέτοιο θα εφαρμόζεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και σε πλήρη συμμόρφωση με τις νομικές υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι ταχύρρυθμες διαδικασίες ασύλου για υπηκόους χωρών με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας πρέπει να παραμείνουν μέρος του ευρωπαϊκού οπλοστασίου.
«Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών αξιών, αλλά για αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες», τόνισε χαρακτηριστικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, επισημαίνοντας ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων και η διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Έλληνας πρωθυπουργός επισημαίνει πως, παρότι τα αίτια της κρίσης στη Θέουτα δεν έχουν ακόμη πλήρως διευκρινιστεί, παρόμοιες καταστάσεις έχουν ήδη καταγραφεί σε άλλα σημεία των ευρωπαϊκών συνόρων. Η αναφορά του στον Έβρο το 2020 λειτουργεί ως υπενθύμιση πως η Ελλάδα έχει ήδη βιώσει ανάλογη κρίση, κάτι που ενισχύει, κατά την άποψή του, την ανάγκη θέσπισης μόνιμων ευρωπαϊκών εργαλείων αντί για αποσπασματικές αποφάσεις.
Η έκτακτη τηλεδιάσκεψη των υπουργών
Το άρθρο του Κυριάκου Μητσοτάκη δημοσιεύτηκε λίγο πριν από την έκτακτη τηλεδιάσκεψη των Ευρωπαίων υπουργών, η οποία συγκλήθηκε για να συζητήσει την κρίση στη Θέουτα. Ο πρωθυπουργός κλείνει την παρέμβασή του καλώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξοπλιστεί με τα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία που απαιτούνται για την υπεράσπιση των εξωτερικών συνόρων της. Ζητά αποφασιστικότητα, νομιμότητα και συλλογική δράση απέναντι σε όσους επιχειρούν να εκμεταλλευτούν την ανοιχτή φύση της Ένωσης μέσω της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Η πρόταση για ειδικό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης αναμένεται να τεθεί στη συζήτηση μεταξύ των κρατών-μελών.
