Η έκθεση σε χημικές ουσίες μέσα στο σπίτι αλλά και στον χώρο εργασίας βρέθηκε στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE Chemical Ambassadors for Europe (LIFE ChemBee), το οποίο ολοκληρώθηκε στις 31 Μαρτίου 2026. Στόχος του ήταν η μείωση της καθημερινής έκθεσης των πολιτών σε επικίνδυνες χημικές ουσίες και η αλλαγή καταναλωτικών και εργασιακών συνηθειών. Το πρόγραμμα κατέδειξε ότι η έκθεση σε χημικές ουσίες δεν αφορά μόνο βιομηχανικά περιβάλλοντα, αλλά και καθημερινά αντικείμενα όπως καθαριστικά, καλλυντικά, συσκευασίες τροφίμων, έπιπλα και ηλεκτρονικές συσκευές. Η πρωτοβουλία υλοποιήθηκε με τη συμμετοχή φορέων από εννέα ευρωπαϊκές χώρες.
Το πρόγραμμα, οι εταίροι και το εργαλείο CheckED
Το LIFE ChemBee ξεκίνησε στην 1η Οκτωβρίου 2022 και είχε συνολικό προϋπολογισμό 1,9 εκατομμύρια ευρώ, με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συντονιστής του έργου ήταν το Baltic Environmental Forum Germany, ενώ εθνικός εταίρος στην Ελλάδα ήταν το ECOCITY. Η συνεργασία φορέων από εννέα χώρες επέτρεψε τη διαμόρφωση κοινών εργαλείων και μεθόδων για την ενημέρωση των πολιτών σχετικά με την έκθεση σε χημικές ουσίες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Ένα από τα βασικά εργαλεία που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του έργου είναι η διαδικτυακή εφαρμογή CheckED, η οποία βοηθά τον χρήστη να εντοπίσει πιθανές πηγές έκθεσης σε επικίνδυνες χημικές ουσίες μέσα στο σπίτι του. Ο χρήστης δημιουργεί έναν γρήγορο χάρτη της κατοικίας του και απαντά σε ερωτήσεις για τις καταναλωτικές του συνήθειες, τον τρόπο ζωής και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή ή την ανακαίνιση του σπιτιού. Με βάση τις απαντήσεις αυτές, η εφαρμογή παράγει έναν δείκτη έκθεσης, ο οποίος λειτουργεί ως αφετηρία για τον εντοπισμό σημείων της καθημερινότητας που μπορούν να αλλάξουν. Το τεστ μπορεί να επαναλαμβάνεται, ώστε ο χρήστης να παρακολουθεί αν οι αλλαγές που κάνει βελτιώνουν τελικά την εικόνα της έκθεσής του. Η ελληνική έκδοση του CheckED παραμένει διαθέσιμη μέσω του ECOCITY.
Ενδοκρινικοί διαταράκτες και προστασία στον χώρο εργασίας
Η φιλοσοφία του LIFE ChemBee δεν περιορίστηκε στα νοικοκυριά, καθώς το πρόγραμμα έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στους χώρους εργασίας. Οι εργαζόμενοι μπορεί να έρχονται καθημερινά σε επαφή με προϊόντα και υλικά που περιέχουν ή απελευθερώνουν χημικές ουσίες, γι’ αυτό και το έργο συνέδεσε την ενημέρωση των πολιτών με την εκπαίδευση εργαζομένων και οργανισμών για ασφαλέστερη διαχείριση χημικών ουσιών στην εργασία. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι ενδοκρινικοί διαταράκτες (EDCs), δηλαδή χημικές ουσίες που μπορούν να παρεμβαίνουν στη λειτουργία του ορμονικού συστήματος, καθώς και οι καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες και τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες (CMRs).
Όπως τόνισε το πρόγραμμα, οι ουσίες αυτές δεν εντοπίζονται αποκλειστικά σε βιομηχανικά περιβάλλοντα, αλλά μπορούν να συναντώνται σε προϊόντα που χρησιμοποιούνται καθημερινά, από καλλυντικά και καθαριστικά έως συσκευασίες, παιχνίδια και ηλεκτρονικές συσκευές. Το LIFE ChemBee έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των παιδιών, τα οποία θεωρούνται πιο ευάλωτα στην έκθεση σε χημικές ουσίες. Παράλληλα, προτάθηκαν απλές πρακτικές πρόληψης, όπως ο σωστός αερισμός και καθαρισμός των χώρων, τόσο στο σπίτι όσο και στη δουλειά, ως μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της καθημερινής έκθεσης χωρίς να απαιτούν μεγάλες αλλαγές στον τρόπο ζωής.
