Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν μετέβη για πρώτη φορά στην ιστορία στα νησιά Κουρίλες, την Πέμπτη, προκαλώντας άμεση αντίδραση από την Ιαπωνία. Η επίσκεψη Πούτιν στις Κουρίλες, και συγκεκριμένα στο νησί Ιτουρούπ, αναζωπύρωσε τη διαχρονική εδαφική διαμάχη μεταξύ Μόσχας και Τόκιο. Το ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε την κίνηση «απολύτως απαράδεκτη», ενώ η Ρωσία απέρριψε τις επικρίσεις ως αβάσιμες και κατηγόρησε την Ιαπωνία για «αναθεωρητισμό».
Η επίσκεψη Πούτιν στις Κουρίλες προκαλεί αντιδράσεις στο Τόκιο
Η επίσκεψη Πούτιν στις Κουρίλες αποτελεί σπάνιο γεγονός, καθώς κανένας Ρώσος πρόεδρος δεν είχε μεταβεί ποτέ έως τώρα στο αρχιπέλαγος. Ο Ρώσος ηγέτης επέλεξε να επισκεφθεί το νησί Ιτουρούπ, γνωστό στην Ιαπωνία ως Ετορόφου, το οποίο βρίσκεται στην αλυσίδα των Κουρίλων, περίπου 100 χιλιόμετρα βόρεια της ιαπωνικής νήσου Χοκάιντο. Παρότι το νησί ελέγχεται σήμερα από τη Ρωσία, το Τόκιο το συμπεριλαμβάνει στα λεγόμενα «Βόρεια Εδάφη» του και το διεκδικεί εδώ και δεκαετίες. Ο Ιάπωνας υπουργός Εξωτερικών Τοσιμίτσου Μοτέγκι γνωστοποίησε ότι η κυβέρνησή του ενημερώθηκε για την επίσκεψη και υποστήριξε ότι οι περιοχές αυτές αποτελούν εγγενώς ιαπωνικό έδαφος, τόσο βάσει της ιστορίας όσο και του διεθνούς δικαίου.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, η οποία χαρακτήρισε την επίσκεψη ασύμβατη με τη σταθερή θέση της χώρας της για τα επίμαχα νησιά και «απολύτως απαράδεκτη». Η ίδια επεσήμανε πως, παρά τη σοβαρή επιδείνωση των σχέσεων Ρωσίας – Ιαπωνίας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το Τόκιο είχε επιχειρήσει να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα. Κατά την εκτίμησή της, η κίνηση του Βλαντίμιρ Πούτιν αναμένεται να ενισχύσει το αρνητικό κλίμα απέναντι στη Ρωσία μέσα στην ιαπωνική κοινωνία και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο κάθε προσπάθεια βελτίωσης των διμερών σχέσεων στο μέλλον.
Σύμφωνα με ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, ο Ρώσος πρόεδρος επισκέφθηκε στο Ιτουρούπ μονάδα ιχθυοκαλλιέργειας, όπου ενημερώθηκε για την αλιευτική δραστηριότητα της περιοχής. Τα νερά γύρω από τις Κουρίλες διαθέτουν σήμερα μεγάλες ποσότητες τόνου, με ορισμένα ψάρια να φτάνουν σε βάρος τα 300 κιλά. Στον Πούτιν προσφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και χαβιάρι από την τοπική παραγωγή.
Η απάντηση της Μόσχας και το ιστορικό της διαμάχης
Η ρωσική πλευρά δεν άφησε αναπάντητες τις ιαπωνικές αντιδράσεις. Η εκπρόσωπος της ρωσικής διπλωματίας, Μαρία Ζαχάροβα, χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Τόκιο «πολιτικά άσχετες, προσβλητικές» και «νομικά αβάσιμες». Κατήγγειλε παράλληλα «αντιρωσική πολιτική που αγγίζει τα όρια της εχθρότητας» εκ μέρους της ιαπωνικής κυβέρνησης, υπογραμμίζοντας ότι οι Κουρίλες παραχωρήθηκαν στη Ρωσία στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βάσει των συμφωνιών με τις συμμαχικές δυνάμεις και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. «Η κυριαρχία και η δικαιοδοσία της Ρωσίας επί των νησιών αυτών δεν τίθενται υπό αμφισβήτηση», τόνισε, κατηγορώντας την ηγεσία του Τόκιο ότι υπαγορεύει αλαζονικά στη Μόσχα ποιες περιοχές μπορεί ή δεν μπορεί να επισκεφθεί ο ανώτατος ηγέτης της.
Η Ζαχάροβα σημείωσε ότι, σχεδόν 81 χρόνια μετά την υπογραφή από την Ιαπωνία, τον Σεπτέμβριο του 1945, της πράξης άνευ όρων συνθηκολόγησης, το Τόκιο επιμένει σε αναθεωρητικές ρητορικές προκειμένου να υποβαθμίσει την ιστορική του επιθετικότητα στην Ασία και να διατυπώσει διεκδικήσεις σε βάρος της Ρωσίας. Κατηγόρησε επίσης την Ιαπωνία για την υποστήριξή της προς την Ουκρανία και για την υιοθέτηση κυρώσεων κατά της Μόσχας, ακολουθώντας τις χώρες της Δύσης μετά την έναρξη της ρωσικής στρατιωτικής εκστρατείας.
Πέρα από το ιστορικό σκέλος της διαφοράς, το Ιτουρούπ έχει και ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τη Ρωσία, καθώς φιλοξενεί σημαντική στρατιωτική εγκατάσταση. Η ιαπωνική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα εκφράσει ανησυχία για τη ρωσική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Ήδη μέσα στο 2025, το Τόκιο είχε διαμαρτυρηθεί για ρωσική στρατιωτική άσκηση με πραγματικά πυρά στα ύδατα γύρω από τις Κουρίλες, υποστηρίζοντας ότι μέρος της δραστηριότητας άγγιξε ακόμη και ιαπωνικά χωρικά ύδατα, κάτι που είχε τότε χαρακτηριστεί «απαράδεκτο» από την ιαπωνική πλευρά.
Μια διαμάχη δεκαετιών χωρίς λύση
Η διεκδίκηση του Τόκιο αφορά τέσσερα νησιά στο νότιο τμήμα του αρχιπελάγους των Κουρίλων, τα οποία ο σοβιετικός στρατός κατέλαβε το 1945, τις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η κυριαρχία επί των νησιών αυτών παραμένει, εδώ και δεκαετίες, ένα από τα βασικότερα αγκάθια στις σχέσεις Μόσχας και Τόκιο, χωρίς οι δύο πλευρές να έχουν καταλήξει ποτέ σε συνθήκη ειρήνης για το ζήτημα. Η νέα επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν έρχεται να προσθέσει ακόμη μία πηγή έντασης σε μια σχέση που έχει ήδη πληγεί σοβαρά από τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθιστώντας απομακρυσμένη κάθε προοπτική άμεσης αποκλιμάκωσης μεταξύ των δύο χωρών.
