Το Κάστρο του Παντοκράτορα στην Πρέβεζα μπαίνει σε τροχιά αποκατάστασης, καθώς το Υπουργείο Πολιτισμού ενέκρινε την αρχιτεκτονική και στατική μελέτη για την προστασία και ανάδειξή του. Η κίνηση γίνεται σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Πρέβεζας. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα οχυρωματικά μνημεία της Ηπείρου, το οποίο δεσπόζει στην είσοδο του Αμβρακικού κόλπου. Η μελέτη έρχεται μετά από χρόνια εγκατάλειψης που είχαν επιδεινώσει σοβαρά την κατάσταση του μνημείου.
Η ιστορία και η σημερινή κατάσταση του μνημείου
Το Κάστρο του Παντοκράτορα οικοδομήθηκε επί Αλή Πασά, μετά το 1810, με τις μελέτες να τοποθετούν την ολοκλήρωσή του γύρω στο 1818. Ο εξωτερικός περίβολος είχε ολοκληρωθεί πριν από το 1830. Κατά τον 20ό αιώνα το μνημείο διατήρησε τη στρατιωτική του χρήση, ενώ από το 1940 έως το 1968 λειτούργησε ως φυλακή, περίοδο κατά την οποία ανεγέρθηκαν και νέα κτίσματα στον χώρο του. Το 1939 κατασκευάστηκε στο εσωτερικό του ο Ναός των Αγίων Αναργύρων, στοιχείο που προσθέτει ακόμη μία ιστορική στρώση στο μνημείο.
Η σημερινή μορφή του Κάστρου αντανακλά αυτές τις διαδοχικές οικοδομικές φάσεις, με μεταγενέστερες επεμβάσεις που συνδέονται με τη χρήση του ως στρατώνα και φυλακής. Παρά τις αλλαγές, το μνημείο διατηρεί σημαντικά αυθεντικά κατασκευαστικά και μορφολογικά στοιχεία. Η καταγραφή της παθολογίας του, ωστόσο, αποκάλυψε εκτεταμένες βλάβες τόσο στον επιθαλάσσιο περίβολο όσο και στο κεντρικό οχυρό, αποτέλεσμα της μακροχρόνιας έκθεσης στις καιρικές συνθήκες, της δράσης της θάλασσας και της ανεξέλεγκτης βλάστησης. Ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα αποτελεί η εκτεταμένη βλάστηση στις τοιχοποιίες και στους αναβαθμούς, η οποία έχει προκαλέσει αποδιοργάνωση των λιθοδομών και ρηγματώσεις σε αρκετά σημεία.
Η συστηματική μελέτη του μνημείου δεν είναι νέα υπόθεση. Ξεκίνησε το 1991 με ερευνητικό πρόγραμμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με τον Δήμο Πρέβεζας, ενώ το 1995 είχε εγκριθεί μια πρώτη μελέτη αποκατάστασης με στόχο την προστασία και τη μελλοντική επανάχρηση του χώρου. Τη δεκαετία του 1990 πραγματοποιήθηκαν σημαντικές εργασίες στερέωσης, ωστόσο αρκετές από τις προβλεπόμενες επεμβάσεις είτε δεν ολοκληρώθηκαν είτε εφαρμόστηκαν διαφορετικά από ό,τι προέβλεπαν οι εγκεκριμένες μελέτες. Η εγκατάλειψη που ακολούθησε επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση, καθιστώντας πλέον αναγκαία μια νέα, ολοκληρωμένη παρέμβαση.
Οι δηλώσεις της Λίνας Μενδώνη και η σημασία της παρέμβασης
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, τόνισε ότι το Κάστρο Παντοκράτορα αποτελεί σημαντικό μνημείο της νεότερης ιστορίας της Πρέβεζας και της Ηπείρου, καθώς αποτυπώνει διαδοχικές ιστορικές περιόδους και χρήσεις. Όπως εξήγησε, το μνημείο αποτελείται από το κεντρικό πεντάγωνο οχυρό και τον επιθαλάσσιο περίβολο, ο οποίος εκτείνεται κατά μήκος της βραχώδους ακτής και περιλαμβάνει προμαχώνες, πυροβολεία και την πυριτιδαποθήκη. Η υπουργός το χαρακτήρισε χαρακτηριστικό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής νέου τύπου, σχεδιασμένο ώστε να συνδυάζει αμυντικές εγκαταστάσεις, χώρους στρατωνισμού και αποθήκευσης πολεμοφοδίων.
Η ίδια ανέφερε πως η καταγραφή της παθολογίας του μνημείου αναδεικνύει την ανάγκη για άμεσες επεμβάσεις στερέωσης, αποκατάστασης και διαχείρισης της βλάστησης, με προτεραιότητα στην αντιμετώπιση της θαλάσσιας διάβρωσης, ώστε να ανακοπεί η εξέλιξη των βλαβών και να διασφαλιστεί η στατική επάρκεια του κτίσματος. Η μελέτη που εγκρίθηκε προτείνει, σύμφωνα με την υπουργό, ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εργασιών με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου, το οποίο αναδεικνύει τις διαφορετικές οικοδομικές του φάσεις και κατοχυρώνει την ασφαλή απόδοσή του στο κοινό.
Η συνεργασία ανάμεσα στο Υπουργείο Πολιτισμού, την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Πρέβεζας αποκτά ιδιαίτερο βάρος αν αναλογιστεί κανείς την ιστορία των προηγούμενων προσπαθειών, οι οποίες, παρά τις καλές προθέσεις της δεκαετίας του 1990, δεν κατάφεραν να ολοκληρωθούν πλήρως. Η έγκριση της νέας μελέτης δίνει πλέον το πράσινο φως για εργασίες που θα αντιμετωπίσουν συνολικά τις δομικές βλάβες, διατηρώντας παράλληλα τον χαρακτήρα του μνημείου ως μάρτυρα της οθωμανικής, στρατιωτικής και σωφρονιστικής ιστορίας της περιοχής.
