Το Συνταγματικό Συμβούλιο της Γαλλίας έβαλε φρένο στην απαγόρευση social media για παιδιά κάτω των 15 ετών, κρίνοντας το μέτρο ως δυσανάλογο περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης. Η απόφαση εκδόθηκε την Παρασκευή και αφορά το Άρθρο 1 νόμου που είχε ψηφίσει το γαλλικό Κοινοβούλιο στις 21 Ιουλίου. Το μέτρο επρόκειτο να τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Σεπτεμβρίου, ωστόσο οι δικαστές έκριναν ότι δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις καταλληλότητας, αναγκαιότητας και αναλογικότητας. Η εξέλιξη αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος είχε θέσει το ζήτημα ως προτεραιότητα της δεύτερης θητείας του.
Η απόφαση για την απαγόρευση social media
Οι Γάλλοι συνταγματικοί δικαστές εξέτασαν αποκλειστικά το Άρθρο 1 του νόμου για τα social media, ο οποίος αποσκοπούσε στην προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους της χρήσης τους. Σύμφωνα με την απόφαση, η διάταξη επιβάλλει περιορισμό στην ελευθερία της έκφρασης και της επικοινωνίας που «δεν είναι ούτε κατάλληλος, ούτε αναγκαίος ούτε αναλογικός» για τους ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Το Συμβούλιο επισήμανε ότι ο νόμος δεν προχωρούσε σε σαφείς διακρίσεις ανάμεσα στους κινδύνους της κάθε πλατφόρμας, ούτε λάμβανε υπόψη τις διαφορές ευαλωτότητας μεταξύ των παιδιών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο ζήτημα της επαλήθευσης της ηλικίας. Οι δικαστές έκριναν ότι η εφαρμογή της απαγόρευσης θα απαιτούσε στην πράξη ακόμη και από ενήλικες χρήστες να αποδεικνύουν την ηλικία τους για να αποκτήσουν πρόσβαση σε συγκεκριμένες υπηρεσίες, χωρίς όμως ο νομοθέτης να έχει καθορίσει τους όρους και τα όρια κάτω από τα οποία θα παρεχόταν αυτή η απόδειξη. Όπως ανέφερε το Συμβούλιο, η απουσία αυτών των εγγυήσεων σημαίνει ότι δεν διασφαλίζεται επαρκώς η προστασία της ιδιωτικής ζωής των χρηστών. Παράλληλα, το δικαστήριο τόνισε ότι η γενικευμένη απαγόρευση θα μπορούσε να καλύψει ακόμη και υπηρεσίες για τις οποίες δεν έχει αποδειχθεί ότι ενέχουν πραγματικούς κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των ανηλίκων.
Ο νόμος για τα social media είχε εγκριθεί από τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση στις 21 Ιουλίου και επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου, μαζί με ξεχωριστή διάταξη που απαγορεύει τη χρήση κινητών τηλεφώνων στα λύκεια. Το Συνταγματικό Συμβούλιο εξέτασε όμως μόνο το Άρθρο 1 που αφορούσε τα social media και δεν αποφάνθηκε για την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία, η οποία παραμένει σε ισχύ.
Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα
Το Ελιζέ αντέδρασε άμεσα στην απόφαση, ανακοινώνοντας ότι ο Εμανουέλ Μακρόν ανέθεσε στον πρωθυπουργό Σεμπαστιάν Λεκορνί να επεξεργαστεί εκ νέου τον νόμο, ώστε να ληφθούν υπόψη οι παρατηρήσεις του Συνταγματικού Συμβουλίου αλλά και το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο. Σύμφωνα με την προεδρία, ο πρωθυπουργός καλείται να εργαστεί «το συντομότερο δυνατό» πάνω σε νέο σχέδιο, ενώ διαβεβαίωσε ότι η αποφασιστικότητα του προέδρου να ολοκληρώσει τη μεταρρύθμιση μέχρι την άνοιξη του 2027 «παραμένει απόλυτη». Η ημερομηνία συνδέεται με τις προεδρικές εκλογές που θα διεξαχθούν στη Γαλλία την ίδια περίοδο, στις οποίες ο Μακρόν δεν μπορεί να θέσει υποψηφιότητα λόγω συνταγματικού περιορισμού για τρίτη θητεία.
Η απαγόρευση social media αποτελούσε μακροχρόνια δέσμευση του Γάλλου προέδρου και θεωρούνταν εμβληματική πρωτοβουλία πριν από τη λήξη της θητείας του. Ο Μακρόν είχε ελπίσει να τεθεί σε εφαρμογή τον Σεπτέμβριο, περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει δική της πρόταση για πανευρωπαϊκά μέτρα προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Αν είχε εφαρμοστεί, η Γαλλία θα γινόταν η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ακολουθεί το παράδειγμα της Αυστραλίας, η οποία απαγόρευσε τον περασμένο Σεπτέμβριο την πρόσβαση σε ανηλίκους κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok, χωρίς ωστόσο το μέτρο να έχει δείξει μέχρι στιγμής ουσιαστικά αποτελέσματα.
Αντίστοιχες πρωτοβουλίες εξετάζουν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Δανία, η Ιταλία, η Σουηδία, η Αυστρία και η Πορτογαλία, ενώ και η ελληνική κυβέρνηση προωθεί ανάλογο μέτρο, το οποίο προγραμματίζεται να τεθεί σε ισχύ το 2027.
