Με μεγάλα προσκυνήματα και παραδοσιακά πανηγύρια στις πλατείες των χωριών γιορτάζεται φέτος ο Δεκαπενταύγουστος στα Δωδεκάνησα. Η γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου παραμένει βαθιά δεμένη με τη ζωή, τη μνήμη και την ταυτότητα των κατοίκων των νησιών. Από τη Ρόδο και την Κάρπαθο μέχρι την Κάσο, τη Σύμη, την Τήλο, τη Χάλκη, τη Νίσυρο, την Κω, την Κάλυμνο, τη Λέρο, την Αστυπάλαια και την Πάτμο, η ημέρα αυτή κατέχει ξεχωριστή θέση στη θρησκευτική και κοινωνική ζωή. Πρόκειται για αντάμωμα, επιστροφή στον τόπο καταγωγής και προσκύνημα, μουσική και χορό.
Τι γίνεται στα νησιά τον Δεκαπενταύγουστο
Ο Δεκαπενταύγουστος στα Δωδεκάνησα δεν είναι απλώς μία μεγάλη θρησκευτική γιορτή. Είναι η εποχή που τα χωριά και τα μικρά νησιά γεμίζουν ξανά κόσμο, καθώς ξενιτεμένοι Δωδεκανήσιοι από όλες τις χώρες του κόσμου επιστρέφουν στις ρίζες τους. Οι πλατείες ζωντανεύουν μέσα από πανηγύρια που διατηρούν στοιχεία μιας παράδοσης πολλών γενεών, ενώ κάθε νησί έχει τη δική του ξεχωριστή έκφραση της γιορτής. Παρά τις τοπικές διαφορές, σχεδόν παντού συναντά κανείς κοινά στοιχεία: την προετοιμασία της εκκλησίας, τον εσπερινό, τη Θεία Λειτουργία, την προσφορά φαγητού, τα τοπικά όργανα, τους παραδοσιακούς χορούς και, κυρίως, τη συμμετοχή ολόκληρης της κοινότητας.
Στη Ρόδο, ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί παραδοσιακά μία από τις σημαντικότερες ημέρες του καλοκαιριού. Εκκλησίες και μοναστήρια αφιερωμένα στην Παναγία γίνονται επίκεντρο θρησκευτικών εκδηλώσεων, με κυρίαρχο τον εορτασμό της Παναγίας της Κρεμαστής, που θεωρείται το μεγαλύτερο θρησκευτικό πανηγύρι του νησιού. Σε πολλά χωριά, η θρησκευτική τελετή συνοδεύεται από παραδοσιακό πανηγύρι, με τις αυλές των εκκλησιών και τις πλατείες να μετατρέπονται σε χώρους συνάντησης. Η μουσική, οι τοπικοί χοροί, το φαγητό και το κρασί συμπληρώνουν το θρησκευτικό μέρος της γιορτής και δημιουργούν το γνώριμο σκηνικό του ροδίτικου πανηγυριού.
Η κοινωνική σημασία των πανηγυριών
Για τις παλαιότερες κοινωνίες των νησιών, το πανηγύρι είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια απλή ευκαιρία διασκέδασης. Ήταν μία από τις σημαντικότερες στιγμές κοινωνικής συνεύρεσης, όπου οικογένειες συναντιούνταν, συγγενείς επέστρεφαν από μακριά, νέοι γνωρίζονταν μεταξύ τους και ολόκληρο το χωριό συμμετείχε στην προετοιμασία. Σε εποχές που οι μετακινήσεις μεταξύ χωριών και νησιών ήταν πολύ πιο δύσκολες, τα μεγάλα θρησκευτικά πανηγύρια λειτουργούσαν ως βασικά σημεία αναφοράς για την κοινωνική ζωή του τόπου.
Αυτός ο χαρακτήρας δεν έχει χαθεί εντελώς μέχρι σήμερα. Ο Αύγουστος παραμένει ο μήνας της επιστροφής για χιλιάδες Δωδεκανήσιους που ζουν στην Αθήνα, σε άλλες περιοχές της Ελλάδας ή στο εξωτερικό. Για πολλούς από αυτούς, το πανηγύρι της Παναγίας είναι η ημερομηνία γύρω από την οποία οργανώνεται η επιστροφή στο χωριό και η συνάντηση με συγγενείς και φίλους. Η ιδιαίτερη θέση που έχει η Παναγία στη λαϊκή θρησκευτικότητα των νησιών αποτυπώνεται και στον μεγάλο αριθμό εκκλησιών, μοναστηριών και ξωκλησιών που είναι αφιερωμένα στη χάρη της σε ολόκληρα τα Δωδεκάνησα.
Στα Δωδεκάνησα, όπως και σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου, η σχέση των κατοίκων με την Παναγία συνδέθηκε επί αιώνες με την οικογένεια, τη θάλασσα, την ξενιτιά και την προσδοκία της επιστροφής. Τάματα, προσκυνήματα και οικογενειακές παραδόσεις περνούσαν από γενιά σε γενιά, με πολλές οικογένειες να εξακολουθούν να επισκέπτονται κάθε χρόνο την ίδια εκκλησία, συνεχίζοντας μία συνήθεια που ξεκίνησε από τους γονείς ή τους παππούδες τους. Έτσι, ο εορτασμός της Κοίμησης της Θεοτόκου λειτουργεί κάθε χρόνο ως γέφυρα ανάμεσα στις γενιές, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη και την ταυτότητα των νησιών του Νοτίου Αιγαίου.
