Σαν σήμερα, πριν 89 χρόνια, στις 17 Αυγούστου 1937, γεννιέται στην Πάτρα ο άνθρωπος που θα καταγραφόταν στη συλλογική μνήμη ως ο «Έλληνας Ομάρ Σαρίφ». Ο Σπύρος Φωκάς ήρθε στον κόσμο με το όνομα Σπύρος Ανδρουτσόπουλος, όμως επέλεξε ο ίδιος ένα πιο σύντομο και εύηχο καλλιτεχνικό όνομα, κατάλληλο για τις απαιτήσεις μιας καριέρας που τελικά ξεπέρασε κατά πολύ τα ελληνικά σύνορα. Η οικογένειά του μετακόμισε από την Πάτρα στην Αθήνα, όπου ο νεαρός Σπύρος ανακάλυψε την αγάπη του για την υποκριτική και αποφάσισε να την κάνει επάγγελμα ζωής, παρά τις αντιξοότητες που συνάντησε αρχικά στον ελληνικό χώρο του θεάματος.
Από την Πάτρα στη Δραματική Σχολή και στην Cinecittà
Ο Σπύρος Φωκάς σπούδασε υποκριτική στη Δραματική Σχολή του Κωστή Μιχαηλίδη, μια από τις πιο αναγνωρισμένες σχολές της εποχής, θέτοντας τα θεμέλια για ό,τι θα ακολουθούσε. Το ντεμπούτο του στον κινηματογράφο έγινε το 1959, σε ηλικία μόλις 22 ετών, με την ταινία «Ματωμένο Ηλιοβασίλεμα» του σκηνοθέτη Ανδρέα Λαμπρινού. Η προβολή του έργου στο Φεστιβάλ Καννών την ίδια χρονιά αποδείχθηκε καθοριστική, καθώς τράβηξε πάνω του τα βλέμματα της διεθνούς βιομηχανίας και του άνοιξε τον δρόμο προς την Ιταλία. Ο ηθοποιός δεν δίστασε να μεταναστεύσει στη χώρα με τα περίφημα στούντιο της Cinecittà, εκεί όπου γυρίζονταν εκείνη την περίοδο μερικές από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές παραγωγές.
Στη Ρώμη, ο Φωκάς εκμεταλλεύτηκε κάθε ευκαιρία και οντισιόν που παρουσιαζόταν μπροστά του, κερδίζοντας ρόλους δίπλα σε μεγάλα ονόματα του παγκόσμιου σινεμά. Συμμετείχε στην ταινία «Όταν θέλει η γυναίκα» του θρυλικού Βιντσέντε Μινέλι, παίζοντας απέναντι στη Λάιζα Μινέλι, ενώ βρέθηκε και στο καστ του αριστουργήματος «Ο Ρόκο και τα Αδέλφια του» του Λουκίνο Βισκόντι, πλάι στην κορυφαία Ελληνίδα ηθοποιό Κατίνα Παξινού. Οι συνεργασίες αυτές τον έφεραν σε άμεση επαφή με τη νεορεαλιστική και την κλασική ιταλική σχολή σκηνοθεσίας, χαρίζοντάς του εμπειρία που λίγοι Έλληνες συνάδελφοί του είχαν τη δυνατότητα να αποκτήσουν.
Η καθιέρωση με τον Φράνκο Ρόσι και το άνοιγμα προς το Χόλιγουντ
Η μεγάλη καμπή στην καριέρα του Σπύρου Φωκά ήρθε το 1960, με την ερμηνεία του στην ταινία «Ο Θάνατος ενός Φίλου» του σκηνοθέτη Φράνκο Ρόσι. Για τον ρόλο αυτό τιμήθηκε με βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ του Λοκάρνο, μία από τις πλέον έγκυρες διακρίσεις του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Η αναγνώριση αυτή αποδείχθηκε το εισιτήριο για το επόμενο, πιο φιλόδοξο κεφάλαιο της πορείας του: τη μετάβασή του στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη συμμετοχή του σε αμερικανικές παραγωγές. Συνολικά, ο ηθοποιός πρωταγωνίστησε σε περισσότερες από 30 ταινίες, κυρίως στην Ιταλία και τις ΗΠΑ, ενώ παράλληλα διέπρεψε και σε θεατρικές σκηνές του εξωτερικού, χτίζοντας μια πολύπλευρη καλλιτεχνική διαδρομή που σπάνια συναντάται σε Έλληνα καλλιτέχνη της γενιάς του.
Χαρακτηριστική της αυτοσαρκαστικής διάθεσής του ήταν μια δήλωση που έκανε σε παλαιότερη τηλεοπτική συνέντευξη, περιγράφοντας τις αρχικές του προσδοκίες όταν έφτασε στην Αμερική: «Εγώ στο Χόλιγουντ πήγα να δουλέψω σε ένα μαγειρείο. Τελικά, τους γέλασα όλους και έκανα σινεμά!». Η φράση αυτή αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο το χιούμορ αλλά και την επιμονή ενός ανθρώπου που, παρότι ένιωσε πως δεν τον ήθελαν στην πατρίδα του, κατάφερε να χτίσει μια από τις πιο εντυπωσιακές διεθνείς καριέρες που έχει καταγράψει Έλληνας ηθοποιός. Ο Σπύρος Φωκάς πάντα απέρριπτε τον χαρακτηρισμό «Ζεν Πρεμιέρ», προτιμώντας να τον κρίνουν για τη δουλειά και την ερμηνευτική του δεινότητα και όχι μόνο για την εμφάνισή του, η οποία εξάλλου του χάρισε το προσωνύμιο «Έλληνας Ομάρ Σαρίφ».
Μια πορεία που ξεπέρασε τα σύνορα
Η περίπτωση του Σπύρου Φωκά παραμένει, ακόμη και σήμερα, μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις Έλληνα ηθοποιού που κατάφερε να σταθεί ισότιμα δίπλα σε κορυφαίους σκηνοθέτες και ηθοποιούς της παγκόσμιας κινηματογραφικής σκηνής, από τον Λουκίνο Βισκόντι έως τον Βιντσέντε Μινέλι. Από την Πάτρα στη Cinecittà και από εκεί στο Χόλιγουντ, ο δρόμος του αποτελεί παράδειγμα επιμονής και ταλέντου που ξεπέρασε τα στενά όρια μιας μικρής εγχώριας αγοράς. Εννέα δεκαετίες μετά τη γέννησή του, το όνομά του παραμένει συνδεδεμένο με μια από τις πιο διεθνείς και σπάνιες καριέρες που έχει γνωρίσει ο ελληνικός κινηματογράφος.
