Η Ευρώπη μπαίνει σε νέο κύκλο ασφαλιστικών ανατροπών, με ολοένα και περισσότερες χώρες να αναγκάζονται να αυξήσουν τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, πιεζόμενες από τη δημογραφική γήρανση και τη διόγκωση του κόστους των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Η Ελλάδα, ωστόσο, βρίσκεται ήδη στην κορυφή αυτής της κατάταξης, έχοντας προηγηθεί κατά μία σχεδόν δεκαετία στις πιο σκληρές παρεμβάσεις. Έχουν περάσει σχεδόν 15 χρόνια από την εποχή που οι μητέρες ανηλίκων στη χώρα μας μπορούσαν να συνταξιοδοτηθούν πριν από τα 50 έτη, έχοντας συμπληρώσει μόλις 20 έτη ασφάλισης. Σήμερα, μετά τις παρεμβάσεις των μνημονίων, η εικόνα έχει αλλάξει ριζικά.
Η Ελλάδα στην κορυφή της Ε.Ε.
Μετά την πίεση της τρόικας, τα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά δύο έτη, φτάνοντας τα 67 και τα 62 έτη από την 1η Ιανουαρίου 2013. Λίγα χρόνια αργότερα, με τον νόμο 4336/2015, αυξήθηκαν βίαια και όλα τα ενδιάμεσα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης, ολοκληρώνοντας μια από τις πιο ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις στην ήπειρο. Ως αποτέλεσμα, η χώρα μας διαθέτει σήμερα το υψηλότερο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ε.Ε., μαζί με τη Γαλλία, όπου μετά τη μεταρρύθμιση του Μακρόν τα όρια διαμορφώθηκαν στα 67 και 62 έτη, την Ιταλία, με όρια στα 67 και 64 έτη, καθώς και τη Δανία. Η τελευταία έχει μεν σήμερα όριο τα 67 έτη, ωστόσο έχει ήδη νομοθετήσει τη σταδιακή αύξησή του έως τα 70 έτη μέχρι το 2040, για όσους είναι σήμερα 55 ετών.
Η Γερμανία μπαίνει στον χορό των μεταρρυθμίσεων
Πρόσφατα, και η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς στη Γερμανία εισήλθε στον κύκλο των ασφαλιστικών αλλαγών, εξαγγέλλοντας αύξηση των ορίων ηλικίας και περιορισμό των πρόωρων αποχωρήσεων. Ωστόσο, η γερμανική μεταρρύθμιση παραμένει σαφώς πιο ήπια σε σχέση με την ελληνική, καθώς οι επιπτώσεις της θα φανούν σε βάθος χρόνου. Ειδικότερα, η ηλικία συνταξιοδότησης θα συνδεθεί με το προσδόκιμο ζωής, φτάνοντας τα 67,5 έτη το 2041 και τα 70 έτη μόλις στη δεκαετία του 2090. Παράλληλα, επιτροπή εμπειρογνωμόνων πρότεινε την εισαγωγή κεφαλαιοποιητικού πυλώνα κατά το πρότυπο του σουηδικού μοντέλου, με επενδύσεις έως 2% των μισθών στις αγορές. Ο Φρίντριχ Μερτς, προσπαθώντας να αποφύγει τις αντιδράσεις που ήδη φουντώνουν στη γερμανική κοινωνία, διαβεβαιώνει τους πολίτες ότι οι δημόσιες συντάξεις δεν πρόκειται να περικοπούν.
Η δημογραφική βόμβα και το μέλλον του ασφαλιστικού
Οι αριθμοί, πάντως, παραμένουν αμείλικτοι. Η δημογραφική γήρανση πιέζει τα συνταξιοδοτικά συστήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη, αναγκάζοντας το ένα κράτος-μέλος μετά το άλλο να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις, αυξάνοντας τα ηλικιακά όρια και εισάγοντας κεφαλαιοποιητικά στοιχεία στα συστήματά τους. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η Ελλάδα, μαζί με χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία, αναμένεται να παρουσιάσει αύξηση της δημογραφικής εξάρτησης κατά περισσότερες από 25 μονάδες τις επόμενες δεκαετίες, καθιστώντας το εγχώριο ασφαλιστικό σύστημα ιδιαίτερα ευάλωτο σε μελλοντικές πιέσεις. Στη χώρα μας, η αναλογία συνταξιούχων προς ασφαλισμένους, η οποία σήμερα διαμορφώνεται στο 1 προς 1,66, αναμένεται σε 15 χρόνια να υποχωρήσει στο 1 προς 1,25. Με απλά λόγια, αν σήμερα για κάθε 100 συνταξιούχους υπάρχουν 166 ασφαλισμένοι να συνεισφέρουν με τις εισφορές τους, στο άμεσο μέλλον ο αριθμός αυτός θα συρρικνωθεί σημαντικά, αυξάνοντας το βάρος που καλείται να σηκώσει κάθε εργαζόμενος για τη βιωσιμότητα του συστήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, τα σκληρά μέτρα που ελήφθησαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης φαίνεται πως θα διατηρήσουν τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος για τα επόμενα χρόνια, ενώ άλλες ευρωπαϊκές χώρες μόλις τώρα καλούνται να λάβουν αντίστοιχες αποφάσεις.
