Τα χαρτονομίσματα ευρώ επιστρέφουν δυναμικά στα σπίτια των Ευρωπαίων, παρά την εξάπλωση των ανέπαφων συναλλαγών και των ψηφιακών πορτοφολιών. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που επικαλείται ο Guardian, όλο και περισσότεροι πολίτες προτιμούν να διατηρούν μετρητά ως απόθεμα ασφαλείας. Η τάση δεν συνδέεται με νοσταλγία, αλλά με τον φόβο για κυβερνοεπιθέσεις, πολέμους, πυρκαγιές, πλημμύρες και πιθανές διακοπές των ηλεκτρονικών συστημάτων πληρωμών. Η εξέλιξη καταγράφεται σε ολόκληρη την Ευρωζώνη και έχει οδηγήσει αρκετές χώρες να διατυπώσουν συγκεκριμένες συστάσεις προς τα νοικοκυριά.
Διαβάστε επίσης: Το Ισραήλ βομβαρδίζει ξανά τη Συρία – Ένταση με Τουρκία
Η αύξηση των χαρτονομισμάτων ευρώ σε κυκλοφορία
Η αξία των χαρτονομισμάτων ευρώ που βρίσκονται σε κυκλοφορία έχει εκτιναχθεί από περίπου 1 τρισ. ευρώ το 2016 σε 1,6 τρισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ. Παράλληλα, ο συνολικός αριθμός των χαρτονομισμάτων που κυκλοφορούν σήμερα ξεπερνά τα 31 δισεκατομμύρια, έναντι 24 δισεκατομμυρίων πριν από την πανδημία. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι, παρά τη ραγδαία ανάπτυξη των ψηφιακών πληρωμών, τα μετρητά δεν έχουν εξαφανιστεί από την καθημερινότητα των Ευρωπαίων, αλλά αλλάζουν ρόλο.
Τα στοιχεία της ΕΚΤ για την περίοδο 2019 έως 2024 αποτυπώνουν καθαρά αυτή τη μετατόπιση. Το ποσοστό των αγορών σε φυσικά σημεία πώλησης που πληρώθηκαν με μετρητά μειώθηκε από 72% σε 52%, ως προς τον αριθμό των συναλλαγών, ενώ ως προς την αξία των συναλλαγών η πτώση ήταν από 47% σε 39%. Ωστόσο, το 62% των κατοίκων της Ευρωζώνης δηλώνει ότι παραμένει «πολύ» ή «αρκετά σημαντικό» να διατηρεί τη δυνατότητα πληρωμής με μετρητά, γεγονός που εξηγεί γιατί τα αποθέματα χαρτονομισμάτων συνεχίζουν να αυξάνονται παρά τη μείωση της καθημερινής τους χρήσης.
Το «παράδοξο των χαρτονομισμάτων» και η ανασφάλεια των καιρών
Η ΕΚΤ περιγράφει το φαινόμενο με τον όρο «paradox of banknotes», δηλαδή το παράδοξο των χαρτονομισμάτων: τα μετρητά χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο ως μέσο καθημερινής πληρωμής, αλλά παραμένουν ισχυρά ως απόθεμα αξίας. Χαρακτηριστική είναι η παρομοίωση που χρησιμοποιεί η ίδια η τράπεζα, συγκρίνοντας τα χαρτονομίσματα ευρώ με τη ρεζέρβα ενός αυτοκινήτου. Μπορεί να μη χρησιμοποιείται καθημερινά, όμως η ύπαρξή της γίνεται απαραίτητη τη στιγμή που το κύριο σύστημα αποτυγχάνει.
Η στροφή αυτή προς τα μετρητά συνδέεται άμεσα με την αυξανόμενη αίσθηση ανασφάλειας που επικρατεί στην Ευρώπη. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι κυβερνοεπιθέσεις, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την προσωπική ετοιμότητα των πολιτών απέναντι σε έκτακτες καταστάσεις. Η ευρωπαϊκή στρατηγική αντιμετώπισης κρίσεων ζητά πλέον από τα νοικοκυριά να είναι σε θέση να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες χωρίς εξωτερική βοήθεια.
Τι συστήνουν οι χώρες για το απόθεμα μετρητών
Στο πλαίσιο της ετοιμότητας των 72 ωρών, το απόθεμα ασφαλείας που προτείνεται στους πολίτες δεν περιλαμβάνει μόνο νερό, τρόφιμα, φάρμακα και ένα ραδιόφωνο με μπαταρίες, αλλά και μετρητά. Αρχές στην Ολλανδία, στην Αυστρία και στη Φινλανδία έχουν ήδη προτείνει στους πολίτες να διατηρούν στο σπίτι περίπου 70 έως 100 ευρώ ανά μέλος του νοικοκυριού, ώστε να μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Η σύσταση αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη τάση προληπτικού σχεδιασμού που κερδίζει έδαφος σε επίπεδο Ευρωζώνης.
Η αύξηση της αξίας των χαρτονομισμάτων ευρώ σε κυκλοφορία δείχνει ότι η σύσταση αυτή δεν μένει στα χαρτιά, αλλά μεταφράζεται σε πραγματική συμπεριφορά αποθησαυρισμού από τους πολίτες. Το ζήτημα παραμένει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της ΕΚΤ, καθώς η ισορροπία ανάμεσα στην ψηφιοποίηση των πληρωμών και στην ανάγκη διατήρησης ενός αξιόπιστου εναλλακτικού μέσου συναλλαγών αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
