Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, οι γυναίκες στο Αφγανιστάν εξακολουθούν να ζουν κάτω από αυστηρούς περιορισμούς που καθορίζουν σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητάς τους. Το BBC απέκτησε σπάνια πρόσβαση στη χώρα και κατέγραψε, μέσα από συναντήσεις με υψηλόβαθμους αξιωματούχους, πρώην μαχητές, δημοσιογράφους και απλούς πολίτες, τον τρόπο με τον οποίο κυβερνά σήμερα το ισλαμιστικό καθεστώς. Οι εικόνες και οι μαρτυρίες αποκαλύπτουν έναν κόσμο όπου η εκπαίδευση, η εργασία και η προσωπική ελευθερία των γυναικών παραμένουν σοβαρά περιορισμένες. Ανάμεσα στις πιο σκληρές στιγμές του ρεπορτάζ ξεχωρίζει η υπόθεση μιας 18χρονης γυναίκας που ζήτησε διαζύγιο από τον κυβερνήτη της επαρχίας της.
Τι κατέγραψε το ρεπορτάζ του BBC
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το καθεστώς των Ταλιμπάν, το οποίο επέστρεψε στην εξουσία το 2021 υποστηρίζοντας ότι είχε αλλάξει, έχει στην πράξη επαναφέρει πολλές από τις σκληρές πολιτικές που χαρακτήρισαν την προηγούμενη περίοδο διακυβέρνησής του. Οι γυναίκες στο Αφγανιστάν έχουν αποκλειστεί από μεγάλο μέρος της αγοράς εργασίας, δεν έχουν πρόσβαση στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση και αντιμετωπίζουν αυστηρούς περιορισμούς στις μετακινήσεις και στην κοινωνική τους ζωή. Η δημοσιογραφική ομάδα του BBC κατέγραψε αυτή την πραγματικότητα μέσα από συναντήσεις με αξιωματούχους του καθεστώτος σε διάφορες επαρχίες της χώρας.
Στο επίκεντρο μιας από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές βρίσκεται μια 18χρονη γυναίκα που ζήτησε από τον κυβερνήτη της επαρχίας της να της επιτρέψει να πάρει διαζύγιο από τον σύζυγό της, τον οποίο κατηγορεί ότι την κακοποιούσε και τη χτυπούσε επί μήνες. Παρά την επιμονή της, ο κυβερνήτης προσπάθησε να την πείσει να παραμείνει στον γάμο της. «Αν υπήρχε έστω και μία πιθανότητα να συνεχίσουμε να ζούμε μαζί, δεν θα ήμουν εδώ… Έχω πάρει την απόφασή μου», του απάντησε η νεαρή γυναίκα, εκφράζοντας την αποφασιστικότητά της να τερματίσει τον γάμο.
Ο κυβερνήτης της απάντησε με σκληρά λόγια, ρωτώντας την ποιος θα ήθελε να την παντρευτεί μετά το διαζύγιο και προειδοποιώντας την ότι θα χάσει την αξιοπρέπειά της. Εκείνη του απάντησε ότι η τιμή και η αξιοπρέπειά της είχαν ήδη καταστραφεί, ενώ ο κυβερνήτης χαρακτήρισε τις γυναίκες «ανόητες και ανεγκέφαλες», προκαλώντας γέλια στους υπόλοιπους άνδρες που βρίσκονταν στον χώρο. Η υπόθεση ανέδειξε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες όταν επιχειρούν να πάρουν διαζύγιο, καθώς σύμφωνα με την ερμηνεία της Σαρία που εφαρμόζουν οι Ταλιμπάν, η σύζυγος που ζητά διαζύγιο μπορεί να χρειαστεί να επιστρέψει μέρος ή το σύνολο των χρημάτων που της είχε δώσει ο σύζυγος κατά τον γάμο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο σύζυγος ζήτησε τετραπλάσιο ποσό, το οποίο η οικογένεια της νεαρής γυναίκας αρνήθηκε να καταβάλει.
Αντιδράσεις και πλαίσιο
Ο κυβερνήτης πρότεινε τελικά να δοθεί στη νεαρή γυναίκα δικό της δωμάτιο και προειδοποίησε τον σύζυγο ότι, εάν τη χτυπήσει ξανά, θα αντιμετωπίσει ποινές. Η λύση αυτή, ωστόσο, δεν ικανοποίησε την οικογένεια της κοπέλας, η οποία δεν θεωρεί την υπόθεση λήξασα. Ο πατέρας της δήλωσε στο BBC ότι θα προσφύγουν στα δικαστήρια, παρότι υπό το δικαστικό σύστημα των Ταλιμπάν η διαδικασία διαζυγίου για μια γυναίκα είναι ιδιαίτερα δύσκολη χωρίς τη συναίνεση του συζύγου της.
Η δημοσιογραφική ομάδα του BBC συνάντησε επίσης πρώην μαχητές των Ταλιμπάν που σήμερα κατέχουν διοικητικές θέσεις σε επαρχίες της χώρας. Άνδρες που κάποτε συμμετείχαν στον ένοπλο αγώνα βρίσκονται πλέον σε ρόλο διαχειριστών της καθημερινότητας του πληθυσμού, εφαρμόζοντας κανόνες που αφορούν, μεταξύ άλλων, και περιορισμούς στη χρήση τεχνολογίας, όπως αναφέρθηκε στο ρεπορτάζ σχετικά με την απαγόρευση των smartphones.
Η υπόθεση της 18χρονης λειτουργεί ως αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της κατάστασης που βιώνουν χιλιάδες γυναίκες στη χώρα, οι οποίες βρίσκονται εγκλωβισμένες ανάμεσα σε έναν γάμο που περιγράφουν ως βίαιο και σε ένα νομικό σύστημα που δυσχεραίνει την έξοδό τους από αυτόν. Οι μαρτυρίες που συγκέντρωσε το BBC από αξιωματούχους, πρώην μαχητές και πολίτες σκιαγραφούν μια χώρα όπου οι υποσχέσεις αλλαγής που είχαν δοθεί το 2021 δεν έχουν επιβεβαιωθεί στην πράξη, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα των γυναικών στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην προσωπική τους ελευθερία.
